تازه‏ هاي نشر
برنامه‌ريزي راهبردي مسايل زنان در نهج‌البلاغه
سیمیندخت بهزادپور
زهرا گودرزی
 
در بسياري از جوامع، عدم توازن رشد زن و مرد يكي از مباحث چالش برانگيز است كه منشأ تغيير و تحولات زيادي در سطح جهان شده است. اين ناهماهنگي، ناشي از آموزش‌هاي يكسويه به زنان، كه نتيجه آن مقاومت عمومي و متهم كردن زنان به فمنيسم، افسردگي و نااميدي بيشتر آنهاست و علت دوم، فعال نبودن مردان در مديريت كلان جامعه در رابطه با مسايل زنان است كه به اين عدم توازن دامن مي‌زند.
تقريباً همه متفكران جهان به اين نتيجه رسيده‌اند كه راهكار عمده براي اين مسايل، داشتن استراتژي كلان فرهنگي – ارزشي است.
بهترين منابع براي تحقق چنين امري، استراتژي فرهنگي كلاني با توجه به منابع معنوي قرآن و سيره عترت (عليهم السلام) است كه داراي دو محور اساسي است:

1. اثبات ظرفيت انسان و كرامت نفس او
2. تعيين نيازهاي كاذب كه نتيجه آن دنبال كردن اهداف واهي و غيرواقعي است.
يكي از مهمترين اين منابع، كتاب عظيم و با ارزش نهج‌البلاغه است كه جداي از فصاحت و بلاغتي كه از نظر ادبي اين كتاب را منحصر به فرد كرده، افاضه و نشر آن توسط رهبر جامعه مسلمين حضرت علي (ع) است كه راهبرد مناسبي براي برنامه‌ريزي‌هاي حكومتي در مسايل زنان مي‌باشد.
كتاب «برنامه‌ريزي راهبردي در مسايل زنان در نهج‌البلاغه» توسط روابط عمومي شوراي فرهنگي، اجتماعي زنان در سال 1384 در تيراژ 3000 نسخه به چاپ رسيده است. نويسنده كتاب خانم سيميندخت بهزادپور، متولد 1333 و دانش آموخته دروس حوزوي است كه مدرك كارشناسي خود را در سال 1357 در رشته علوم اجتماعي از دانشگاه تهران اخذ كرده و فارغ التحصيل كارشناسي ارشد رشته مديريت دولتي است. از او تاكنون كتاب‌ها و مقالات بسياري نيز به زيور طبع آراسته شده است.
كتاب حاضر، تلفيقي از نگاه مديريتي اسلامي نويسنده است كه سعي دارد علاوه بر بررسي برنامه‌هاي راهبردي زنان، برنامه‌ريزي‌ها و سياست‌گزاري‌هاي امام علي (ع) را در قالب اصول علمي مديريت، به عنوان سياستي راهبردي براي مديران و رهبران جامعه اسلامي به مخاطب معرفي نمايد.
اين كتاب با پرداختن به جايگاه والاي زن كه در اعصار مختلف تاريخ ناديده گرفته شده و با وجود شخصيت والايي چون حضرت فاطمه (س) قابليت بازخواني و بازسازي دارد، آغاز مي‌شود. اگر زن و احكام مربوط به او، نه به تنهايي، بلكه در سيستم سازمان يافته و مرتبطي كه همه اجزا اين سيستم با هم در ارتباطند، در نظر گرفته شود، مي‌توان شاهد تعامل و توازن حقوقي و قانوني در كل شاكله جامعه اسلامي بود.
يكي از دلايل عدم توجه به دين و آموزه‌هاي بزرگان ديني، جزءنگري گزاره‌هايي است كه دشمن با بزرگ جلوه دادن آن‌ها و از بين بردن ارتباط بين پديده‌هاي به وقوع پيوسته در تاريخ اسلام و عدم تبيين درست آن‌ها توسط عالمان ديني، آن‌ها را احكامي ناعادلانه و زن‌ستيز معرفي مي‌كند.
نويسنده با هدف ارايه الگويي جامع از مديريت اسلامي در مسايل زنان، اهداف طرح مباحث زنان در نهج‌البلاغه را در 4 مورد معرفي مي‌كند:

1. ايجاد حصول اطمينان به درك مشترك در مسايل زنان.
2. ايجاد مرجع و مأخذي براي اطلاعات مباحث زنان.
3. ايجاد زمينه‌اي جهت تفهيم مباحث زنان به همه برنامه‌ريزان متعهد.
4. تفهيم و توسعه تحليل زنان به همه مردم به خصوص زنان و جلب حمايت آنان.
با توجه به اين‌كه مولاي متقيان حضرت علي (عليه‌السلام) در مجموعه عظيم نهج‌البلاغه، برنامه‌ريزي حكومتي خويش را در مسايل زنان، تنها معطوف به بخش زنان نكرده و فعاليت مردان در اين رابطه را نيز مدنظر قرار داده‌اند، لذا مؤلف نيز كتاب خويش را به 2 بخش اساسي تقسيم كرده است:

1. برنامه‌ريزي راهبردي مسايل زنان.
2. برنامه‌ريزي استراتژيك (راهبردي) فعاليت مردان در رابطه با مسايل زنان.
در اين كتاب، همه مباحث نهج‌البلاغه، در پنج محور مطالعات استراتژيك يا راهبردي، شامل: مأموريت، استراتژي، تجزيه و تحليل استراتژي، اهداف بلندمدت و برنامه‌ريزي تلفيقي تدوين شده كه در دو بخش فعاليت زنان و مردان دسته‌بندي شده است. لازم به ذكر است كه مؤلف محترم، مباحث كتاب را بر اساس سيستم‌ها و اصطلاحات مديريتي و با استفاده از كتاب "راهنماي اجرايي برنامه‌ريزي استراتژيك" تأليف ج بيلو، پاتريك، ترجمه منصور شريفي كلويي، نشر آورين، چاپ 1376، تدوين و تأليف كرده است.
با توجه به اين‌كه نقطه شروع فرآيند همه برنامه‌ريزي‌هاي كلان مديريتي را «مأموريت» گويند، نويسنده در بخش اول و دوم كتاب، مأموريت هر يك از زن و مرد را در رابطه با مسايل زنان تبيين مي‌كند.
در بخش اول، مأموريت زنان در 2 قسمت توجه به فطرت در برنامه‌ريزي و رعايت تعادل در معاشرت و وظايف تعريف مي‌شود.
«همانا زن گل است، قهرمان نيست» اين فراز از كلام اميرالمؤمنين، نشان دهنده توجه به فطرت در برنامه‌ريزي است.
و كلام ديگر امام به خوبي نمايان‌گر رعايت تعادل در كرامت نسبت به زنان در برنامه‌ريزي اجتماعي است. «در بزرگداشت زنان، تعامل را رعايت نما».
در بخش دوم كتاب كه برنامه‌ريزي راهبردي فعاليت مردان در رابطه با مسايل زنان است، «غيرت» به عنوان مأموريت مردان معرفي و در ادامه انواع غيرت، منشأ، حدود، ايجاد و نتايج فردي آن و همچنين غيرت نابجا در كلام امام توضيح و تبيين شده است. بحث بعد در مطالعات استراتژيك، استراتژي زنان و مردان در مسايل زنان است.
استراتژي هر سازمان، نشان دهنده جهت‌گيري كل سازمان است. مؤلف در بيان استراتژي حاكم بر سيستم ولايي حكومت حضرت امير (ع) استراتژي امام در حوزه مسايل زنان را شامل:

1. همسرداري
2. نقش زن در تعادل نسل
3. قدرت تربيت زن
4. رشد زن، شاخصه مهم توسعه
و در حوزه فعاليت مردان در مسايل زنان، اصلاح نگرش، اصلاح رفتار و برنامه‌ريزي خانواده را استراتژي مردان در اين رابطه معرفي مي‌كند.
در قسمت تجزيه و تحليل كه يكي ديگر از برنامه‌هاي راهبردي مديريت است، تجزيه و تحليل برنامه‌هاي استراتژيك زنان توضيح داده مي‌شود. در اين مرحله، منابع ديني در موضوع تحليل جنسيتي، تجزيه و تحليل مي‌شوند و به همه پرسش‌ها در زمينه فعاليت زنان و اثربخشي و شيوه كارگزاري آنان پاسخ داده مي‌شود.
حضرت علي (عليه‌السلام) با برشمردن صفات ذاتي (مثل لطافت، تكبر، ترس و بخل) و صفات عرضي (مثل نقص عقل، نقص ايمان و نقص سرمايه) به تحليل جنسيتي و تفكيك اين صفات از يكديگر تأكيد مي‌كنند.
نويسنده همچنين در تجزيه و تحليل استراتژيك مردان در مسايل زنان، به آسيب‌پذيري مردان و كشش آنان نسبت به زنان اشاره كرده و راه‌كارهاي حضرت را در ايجاد تعادل و تأكيد بر تقوا در مواجهه با زنان توضيح داده است.
سيميندخت بهزادپور، نويسنده كتاب، در قسمت ديگري از برنامه‌ريزي مسايل زنان به اهداف بلندمدت مي‌رسد كه آرزوها و انتظارات به وسيله آن مشخص مي‌شود.
در نهج‌البلاغه به فرازهايي از كلام اميرمؤمنان برمي‌خوريم كه در آن وضعيت آينده را به مؤمنين گوشزد كرده و برنامه‌ريزي منسجمي را براي جلوگيري از حوادث آينده يادآور مي‌شوند.
برنامه‌هاي تلفيقي نيز يكي ديگر از موارد برنامه‌ريزي راهبردي مسايل زنان است كه به منظور تحقق مأموريت، استراتژي و اهداف بلندمدت، شكل گرفته است. برنامه‌ريزي تلفيقي در نهج‌البلاغه با عنوان شيوه كارگزاري زنان با مباحث طراحي ساختار تشكيلاتي و طراحي جايگاه فعاليتي زنان مشخص شده است. نويسنده كتاب، تشكيلات در سخن امام علي (ع) را اعم از خانواده و محيط اجتماعي و سخنان آن حضرت را خلاصه تجربيات اجرايي ايشان در مديريت اسلامي و مؤيد نگاه جامع و سامان يافته آن بزرگوار به فعاليت زنان مي‌داند.
«اگر مي‌تواني كاري كني كه زنان، غير از تو را در تشكيلات نشناسند، چنين كن.»
اهداف بلندمدت در استراتژي مردان در بخش دوم كتاب با بحث الگوپذيري از حضرت زهرا (س)، ذكر فضايل، قصه دفن و انجام ولايت ادامه مي‌يابد و كتاب با بيان برنامه‌هاي تلفيقي حضرت علي (ع) و بيان نكات كوتاهي از نهج‌البلاغه در ارتباط با زنان پايان مي‌يابد.