سخن نخست
مسأله زنان در اردیبهشت ماه امسال بار دیگر در کانون توجهات رسانه‏ها و افکار عمومی قرار گرفت، بخشنامه ریاست جمهوری مبنی بر ورود بانوان به ورزشگاه‏ها در جایگاه تماشاچی و اعتراضات عمومی و حکومتی به مقوله بدحجابی و بازتاب‏های متفاوت آن در کانون توجه رسانه‏ها و افکار عمومی داخل و خارج کشور قرر گرفت. تحلیل آن‏چه اتفاق افتاد و درسهایی که از این دو واقعه می‏توان گرفت اگرچه مهم است اما چندان جدی گرفته نمی‏شود. بررسی اجمالی آن‏چه روی داده است را در قالب گزارش اجمالی این دو رویداد پی‏می‏گیریم.

الف: هر ساله و در آغاز فصل گرما و با پیش‏بینی استفاده برخی از زنان از پوشش‏های نامناسب، نگرانی‏هایی از سوی مسئولان و عموم مردم ابراز می‏شود، در برخی مقاطع بخشنامه‏هایی صادر می‏شود، خطبای جمعه و جماعت خطبه‏های اعتراضی ایراد کرده، انتقادات خود را توأمان به دستگاه مدیریتی، قضایی و انتظامی از یک سو و طیف بدحجاب جامعه متوجه می‏سازند. نیروی انتظامی هم همه ساله وعده برخورد انتظامی را در دستور کار خود قرار داده و قوه قضائیه هم با بیان این‏که بدحجابی جرم مشهود است، برخورد با آن را وظیفه دستگاه قضایی و نیروی انتظامی می‏داند.
اما آن‏چه در این میان مورد اتفاق است این است که وضعیت حجاب لااقل در باور عمومی آحاد جامعه روز به روز وخیم‏تر می‏شود و این تغییرات به گونه‏ای محسوس و مدیریت شده هدایت می‏شود تا حدی که بسیاری از توده‏های مردم توان پیش‏بینی مدل‏ها و مدها و اندازه لباس‏های زن بدحجاب را دارند و اما باور دیگر آن است که در پس این هیاهو و وعده و وعیدها، حاکمیت نسبت به انجام وظایف خود در مقوله حجاب یا غفلت می‏ورزد و یا ناتوان است، اما آن‏چه در اردیبهشت ماه امسال اتفاق افتاد با اتفاقات سالیان گذشته متفاوت بود. با آغاز اسفندماه و ایام عید همگان دریافتند وضعیت پوشش و حجاب بانوان با سال‏های گذشته تفاوت محسوسی دارد و سیر حرکت به سوی ابتذال، جهش چشمگیری نسبت به سالیان گذشته دارد. مجموعه اعتراضات در قالب موضع‏گیری نمایندگان مجلس، روحانیت و چهره‏های فرهنگی هر روز ابعاد تازه‏ای یافت. در این بین حجم عظیمی از اعتراضات به نیروی انتظامی و قوه قضائیه تعلق گرفت، به گونه‏ای که یکی از مراجع معظم تقلید در دیدار ریاست محترم قوه قضائیه با ایشان خواستار برخورد جدی حکومت و به خصوص قوه قضائیه با مظاهر بی‏حجابی شد.
به موازات این اعتراضات، نیروی انتظامی در چندین استان از برخورد قاطع این نیرو با مظاهر بی‏حجابی و یا بدحجابی خبر داد. در تهران بزرگ، آغاز اردیبهشت، آغاز عملیات ارشاد و تذکر به بدحجابی عنوان شد و شروع این عملیات در مطبوعات، خبرگزاری‏ها و سایت‏های اینترنتی پوشش وسیعی یافت و اخبار و عکس‏های مربوط به اولین روز این عملیات از سوی مخالفان و موافقان بازتاب گسترده‏ای یافت.
انتشار سخنان ریاست محترم جمهوری در جلسه هیأت دولت بر نفی برخوردهای آمرانه در مورد حجاب و اعلام مقامات انتظامی مبنی بر این‏که از ابتدا هدف اصلی عملیات، بدحجابی نبوده، بلکه هدف مبارزه با مزاحمان نوامیس مردم بوده است، نقطه پایانی جریانی بود که در فروردین ماه 85 و قبل از آن در اعتراض به پدیده بدحجابی شکل گرفته بود.

ب: پدیده دوم که مربوط به بخشنامه رئیس جمهوری به سازمان تربیت بدنی مبنی بر جواز ورود دختران و زنان به ورزشگاه‏ها برای تماشای مسابقات فوتبال است، صرف نظر از چرایی آن با بهت و اعجاب فراوانی روبرو شد و غیر از برخی واکنش‏های مثبت اطرافیان رئیس جمهور، هیچ گروهی، حتی طرفداران ورود زنان به ورزشگاه‏ها، امکان آن را جدی نگرفت.
همان‏گونه که پیش‏بینی می‏شد، سیل اعتراضات مراجع تقلید، علما، ائمه جمعه و جماعات، متدینین و گروه‏های سیاسی به بخشنامه ریاست محترم جمهوری و تأکید مقام معظم رهبری بر پاسداشت نظر مراجع معظم تقلید عملا به مسکوت گذاردن بخشنامه رئیس جمهوری منتهی شد.
 آن‏چه به عنوان درس‏های این دو رویداد قابل توجه است این است که:

1- امور فرهنگی و مظاهر عینی آن اموری است که در گذر زمان، زمینه و بستر شکل‏گیری آن‏ها فراهم می‏شود. مدیریت استراتژیک ایجاب می‏کند پیش از آن‏که مسایل و مشکلات فرهنگی تبدیل به بحران جدی برای جامعه شود، بتوان آن را پیش‏بینی و پیش‏گیری کرد. وضعیت وخیم امروزین حجاب در جامعه و همچنین شکل گرفتن خواست جمعی گروهی از زنان و دختران مبنی بر جواز ورود به ورزشگاه و گسترده شدن این خواست از جمله اموری است که به راحتی قابل پیش‏بینی و تدبیر بوده است. غفلت یا تغافل از ماهیت تدریجی تکوین معضلات جامعه و همچنین درمان آن، مدیران را یا به تمکین در برابر آسیب‏های این معضلات وادار می‏کند و یا با اتخاذ سیاست‏ها و تصمیم‏های شتاب زده، عملا نتیجه عکس گرفته می‏شود.
2- امور فرهنگی تفاوت جدی با مسایل اقتصادی و سیاسی دارند که می‏توان گفت فرایند تصمیم گیری درباره آن به جای اتکا بر اقتدار مدیریتی بر اجماع نسبی نخبگان اعتماد دارد. حساسیت‏های جامعه ما در برابر رخدادهای فرهنگی به گونه‏ای است که قبل از هر اقدامی باید توافق قابل قبولی از شخصیت‏ها و دستگاه ذی‏نفع یا مسئولان را احراز کرد، به نظر می‏رسد آن‏چه در مورد پدیده حجاب و یا ورود زنان به ورزشگاه‏ها اتفاق افتاده از این سیاست بدیهی پیروی نکرده است.
3- آنچه به عنوان یک آسیب فراموش ناشدنی از این دو واقعه باقی ماند، نوعی هزینه کردن نابجا از جایگاه رهبری و مرجعیت بود که با اندکی تدبیر و تأمل قابل پیشگیری بود. از تضعیف جایگاه دولت و ریاست محترم جمهوری نیز نباید غفلت کرد. بسیاری از اعتراضات مطرح شده توسط گروه‏ها یا افراد در قالب تذکر غیر علنی قابل پیگیری بود.
4- یکی از آسیب‏های امور فرهنگی در کشور ما ابهام در تولی و تصدی امور فرهنگی است. در بسیاری موارد در معضلات فرهنگی و اجتماعی، هیچ نهادی حاضر به قبول مسئولیت و مدیریت آن مشکل نیست و در بسیاری موارد نیز دستگاه‏هایی به طور موازی خود را متولی این امور می‏دانند که یا به موازی کاری اقدام می‏کنند و یا اقدامات یکدیگر را خنثی می‏کنند.
5- در پایان باز هم یادآوری می‏کنیم که بسیاری از معضلات فرهنگی اجتماعی در جامعه ما در حال تبدیل به بحران است و پیش‏بینی آن چندان دشوار نیست. قبل از این‏که این امور ما را مدیریت کنند به فکر مدیریت آن باشیم. مشکلاتی چون وجود زنان خیابانی، مطالبات دختران فارغ التحصیل از دانشگاه، زنان و دختران خواهان حضور در ورزشگاه‏ها، بی‏حجابی و بدحجابی که بسیار هدایت شده به پیش می‏رود، تنها گوشه‏ای از مشکلاتی است که سال‏های آینده مدیران ما با آن دست به گریبان خواهند بود.
از هم اکنون به فکر تدبیر باشیم.

والسلام
سردبیر