معرفي كتاب

نظام اسلامی و مساله روسپیگری

آسيب‌هاي اجتماعي، عمدتاً زائيده نگرش‌ها، سياست‌ها و برنامه‌ها هستند. يکي از اين آسيب‌ها پيدايش پديده‌اي بنام روسپي‌گري است. برخورد با اين معضل در جامعه اسلامي، سازوکارهاي مخصوص به خود را دارد بدين گونه که مبارزه با آن تلاشي لازم اما غيرکافي است چرا که بايد قبل از مبارزه با معلول، شناسايي علت در کنار برنامه‌ريزي، پي‌ريزي و پي‌گيري، در دستور کار برنامه‌ريزان آسيب‌هاي اجتماعي قرار گيرد. و نظريه‌پردازي و آسيب‌شناسي معضلات اجتماعي، متناسب با واقعيت‌هاي خاص فرهنگ ما لحاظ شده، زيربناي عمليات‌هاي اجرايي قرار گيرد. استفاده از نظريات جامعه شناختي، روانشناختي و .... که محصول تمدن و تفکر غرب است، شايد نسخه مناسبي براي آسيب‌هاي اجتماعي نظام اسلامي ما نباشد. اگر چه مطالعه و بررسي آنها مي‌تواند کمک به رفع معضلاتي باشد که نه تنها نظام اسلامي، که انديشه جهاني را نگران و مضطرب ساخته است.

کتاب نظام اسلامي و مسأله روسپي‌گري، مجموعه مقالات و گفت و گوهاي اساتيد حوزه و دانشگاه در اين مقوله است که توسط دفتر مطالعات و تحقيقات زنان به عنوان چهاردهمين کتاب منتشر شده از سوي اين دفتر به کوشش آقاي ابراهيم شفيعي سروستاني، در شمارگان 3000 نسخه، در تابستان 1385 به چاپ رسيده است.

کتاب در 3 فصل مجزا تدوين شده است. فصل اول در بردارنده 9 بخش است که شامل مقالاتي از اساتيد محترم حوزه و دانشگاه، خانم فريبا علاسوند و آقايان ابراهيم شفيعي سروستاني،  محمدرضا زيبايي‌نژاد، محمدعلي حاجي‌ده‌آبادي، نجف لكزايي، دکتر علي اردلان، دکتر کورش هلاکوي نائيني، دکتر عليرضا محسني تبريزي و دکتر عليرضا جزايري و 2 مصاحبه با دکتر سيدهادي معتمدي و دكتر سيدمحمدصادق مهدوي است.

 مفهوم روسپي‌گري و ماهيت آن چيست؟آيا انحراف است يا يك آسيب و آيا منحصر به زنان است يا مردان نيز در اين دايره تعريف قرار مي‌گيرند‌.پاسخ به اين سوالات و نكات ديگري در اين‌باره، يكي از موضوعاتي است كه خانم علاسوند و آقاي حاجي‌‌ده‌آبادي در مقالات خود به آن پرداخته‌اند‌.كه در بخش‌هاي سوم و چهارم فصل اول به اين موضوع اختصاص دارد‌.

هر پديده، معلول علت‌هاي مختلفي است و پديده آسيب‌ها و جرم‌هاي اجتماعي نيز معلول علل مختلفي هستند كه كتاب حاضر نيز در صدد شناسايي، تعريف و تعيين پديده زشت روسپي‌گري به عنوان يك گناه و يك معضل اجتماعي بزرگ، عوامل وعلل به وجود آمدن آن، پيامدهاي آن، آثار و احكام فقهي حقوقي مترتب به آن، ‍راهكارهاي مناسب در برخورد با آن، آمارها و طرح‌هاي انجام شده در اين زمينه، آسيب‌شناسي اين طرح‌ها و بررسي اين پديده در جهان غرب است.

هر كدام از مقالات موجود در كتاب به نوعي و از زاويه‌اي، موضوع را مورد بررسي قرار داده، علل و عوامل و راه‌كارهاي متفاوت و متنوعي در مواجهه با اين ناهنجاري اجتماعي ارائه داده‌اند.

بخشي از مقالات  به بحث علل و عوامل بوجود آمدن اين پديده پرداخته است و به صورت كلي، اين عوامل را مي‌توان به 6 دسته تقسيم كرد:

عوامل فردي، خانوادگي، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي.

خانم فريبا علاسوند در مقاله خود، در بحث عوامل فردي، به علل روانشناختي، زيست‌شناختي و اخلاقي پرداخته است. به عقيده وي از آنجا كه وجهه غالب در روابط جنسي زنان، وجهه احساسي است و آنان علاقه‌مندند كه از ارتباط مزبور، ابزاري براي جلب محبت بيشتر بسازند،  عوامل روانشناختي كه در روسپيان شناخته شده است را مي‌توان عقب‌ماندگي ذهني، شخصيت مرزي يا روان نژند، اسكيزوفرني، اختلالهاي دوقطبي، اختلال شخصيت ضداجتماعي دانست.

در اين كتاب به نقش خانواده به عنوان عامل ديگر گرايش به روسپي‌گري اشاره شده است. به عقيده آقاي حاجي‌ده‌آبادي از ريشه‌هاي پيدايش اين ناهنجاري در خانواده، از ابتداي انعقاد نطفه، تغذيه نامناسب كودك، عدم تأمين نيازهاي روحي و جسمي در درون خانواده، رفتار والدين، عدم نظارت كافي و تربيت صحيح نام برد. به زعم نويسندگان ديگر مقالات، ارتباط‌هاي خويشاوندي آزاد، اختلافات خانوادگي، طلاق، ناكارآمدي خانواده از مهمترين مسائل در حيطه علت‌هاي خانوادگي است.

در بحث مسائل اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي، نويسندگان و مصاحبه‌شوندگان،  هر كدام به موضوعاتي اشاره كرده، توضيح داده‌اند كه عمده آنها مربوط به فقرو بيكاري كه نتيجه آن بالا رفتن سن ازدواج، افزايش تقاضا و به دنبال آن از بين رفتن قبح عمل در اذهان عمومي است. از ديگر عوامل، تهاجم فرهنگي، عدم وجود برنامه‌هاي توانمندسازي، عدم تحقق انقلاب فرهنگي، عدم توجه به اقشار آسيب‌پذير، افزايش فاصله طبقاتي، نظام سلطه، فاصله بين بلوغ جنسي و بلوغ اجتماعي، تضعيف ساختارهاي سنتي حمايتي و نظارتي و كمرنگ‌شدن فرهنگ قناعت در بين اقشار مختلف جامعه است كه هر كدام از اين عوامل توسط نويسندگان محترم توضيح و تبيين شده‌اند.

يكي از حوزه‌هاي با اهميت علوم روانشناسي، روانشناسي اجتماعي و جامعه‌شناسي، مطالعه روابط جنسي است. نظريه‌هاي جرم‌شناسي، يكي از موضوعات مهم و توسعه‌يافته اين علوم است كه با هدف شناخت دقيق و همه جانبه جرم و سامان‌دهي علمي رويارويي با آن صورت گرفته است. اين بحث از موضوعاتي است كه آقاي زيبايي‌نژاد به بيان آن پرداخته است.

موضوع روسپي‌گري، مشكلي مقطعي و زودگذر نيست چرا كه علاوه برخود صورت مسأله كه يكي از معضلات جوامع بشري، از گذشته تا حال بوده است، پيامدهاي آن و اثراتي كه به صورت چرخشي و زنجيره‌اي از ابتداي شكل‌گيري يك رابطه نامشروع تا ادامه و تبعات آن بوجود مي‌آيد، پرداختن به آن را مهم‌تر و در عين حال دشوار‌تر  نموده است.

پيامدهاي روسپي‌گري يكي ديگر از موضوعاتي است كه در مقاله‌هاي مختلف به آن پرداخته شده است. پيامدهاي فردي، دنيايي، خانوادگي و اجتماعي از جمله پيامدهاي روسپي‌گري هستند.

پيامدهاي فردي كه شامل خارج شدن ايمان از دل، غضب پروردگار، جاودانگي عذب، مستجاب نشدن دعا و سختي حساب است و كوتاه شدن عمر، از ميان رفتن بركت از روزي و بي‌آبرويي و تنهايي از پيامدهاي دنيايي است. از جمله پيامدهاي خانوادگي ويراني خانه، تمايل همسران به زنا، بروز اختلال در تربيت اولاد، كم شدن لذت ارتباط با همسر و از ميان رفتن نسب و فاسد شدن ارث است كه در اين كتاب به آن اشاره شده است.

نهادينه شدن نگاه ابزاري به زن، ترويج بزه‌كاري، شيوع بيماري‌هاي مقاربتي، روي آوردن جوانان به بازار آزاد ارضاي غرايز، فروپاشي خانواده، بالارفتن درصد طلاق، ازدياد فرزندان نامشروع، افزايش سقط جنين، ايجاد ناامني براي زنان عفيف و ..... از پيامدهاي اجتماعي پديده روسپي‌گري است.

حكومت ايران به عنوان يك حكومت ديني و ارتباط آن با پديده روسپي‌گري و طرح‌هاي ساماندهي اين معضل عناوين مقاله آقاي نجف لكزايي هستند كه در بخش 5 از فصل اول به تبيين و بررسي عناوين ذكر شده پرداخته است.

زنا در فقه اسلامي، ادله اثبات زنا، مجازات آن و احكام و آثار مربوط به زنا نام بخش ديگري از فصل اول است كه آقاي عبدالعلي محمدي عهده‌دار بررسي فقهي آن شده‌ است.

يكي از اقشار آسيب‌پذير مبتلا به روسپي‌گري، دختران فراري و ارتباطهاي جنسي آنان براي بقاست. اين بحث در مقاله‌اي در فصل اول كه توسط آقايان اردلان، دكتر هلاكوي نائيني، دكتر محسني تبريزي و دكتر جزايري تدوين شده است مورد بررسي و كنكاش قرار گرفته و روش‌شناسي بحث، تحليل يافته‌ها و نقد روش‌شناسي تحقيق، اصول و راه‌كارهاي مداخله‌اي و عنوان‌هاي تحقيقاتي پيشنهادي، عناوين فصول اين مقاله را تشكيل مي‌دهند. در بخش پاياني فصل اول، به گفتگوهايي با سيدهادي معتمدي و دكتر محمدصادق مهدوي اختصاص دارد كه طرح‌هاي سامان‌دهي روسپيان توسط آقاي معتمدي و روسپي‌گري، مفهوم، عوامل و راه‌كارهاي مقابله با آن توسط آقاي دكتر محمدصادق مهدوي به بحث گذاشته شده است.

فصل دوم كتاب با عنوان غرب و روسپي‌گري نامگذاري شده كه «گردش‌گري جنسي در اينترنت» «توسعه صنعت سكس در اتحاديه اروپا» و «روسپي‌گري، خشونت و اختلال استرس پس از سانحه (PTSP) عناوين بخش‌هاي اين فصل هستند.

فصل سوم كتاب هم به مأخذشناسي و معرفي پژوهش‌هاي مرتبط با موضوع روسپي‌گري اختصاص دارد كه به كوشش آقاي رسول طلائيان تدوين شده است. اين فصل با معرفي منابعي اعم از كتاب، پايان‌نامه، مقاله، طرح‌هاي پژوهشي، مصاحبه و گزارش، مآخذ مختلف و مفيدي از موضوع كتاب در اختيار پژوهشگران و خوانندگان محترم قرار مي‌دهد.

فهرست موضوعي و فهرست اعلام نيز، بخش‌هاي پاياني كتاب را تشكيل مي‌دهند.