گزارش سفر

نبود حاکمیت  دینی در جهان و وجود لائیسیته؛ خطری جدی برای خانواده
گزارش حضور هیئت ایرانی در واتیکان
فريبا علاسوند

خانم فریبا علاسوند عضو هیئت علمی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان به همراه دکتر طاهره نظری (رئیس هیئت و مدیر کل ادارۀ زنان و حقوق بشر وزارت خارجه)، دکتر صدیقه مهدوی کنی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) و پروین سلیحی، رئیس دفتر امور بانوان سازمان صدا و سیما، جناب آقای دکتر محمد پورنجف، رئیس اداره زنان و حقوق بشر وزارت خارجه، اولین هیئت رسمی در موضوع زنان و خانواده بودند که پس از انقلاب اسلامی به واتیکان اعزام شدند. آنچه در ذیل می‌خوانید گزارش خانم فریبا علاسوند از این سفر است.

این هیئت با برنامه‌های تعیین شده با هدف رسیدن به ائتلاف و برنامه‌ریزی مذهبی در موضوع زنان و خانواده در برابر دنیای سکولار در تاریخ 28بهمن‌ماه 87، برابر با 17 فوریه 2009 وارد شهر رم شد.
در بدو ورود با استقبال رسمی کفیل محترم ایران در واتیکان جناب آقای حسین میرزاآقایی و جناب آقای حسن دهقانی، رایزن فرهنگی روبه‌رو شدیم. ایشان اطلاعاتی را به شرح زیر در اختیار ما قرار دادند:
 ایران از جهات گوناگون در بحث زنان و خانواده کاملاً به دنیای مسیحی و واتیکان مسلط است. اگرچه تعداد زنان تئولوگ در واتیکان قابل توجه است، اما زنان در ساختار کلیسا جایگاهی ندارند. واتیکان ضعف ساختاری و ترس سیاسی دارد، ولی به هر حال با نظام سکولار و به‌خصوص درباره آثار و پیامدهایش درباره خانواده کاملاً مخالف است.
کلیسا لائیسيته را به مثبت و منفی تقسیم می‌کند. لائیسته منفی یا افراطی می‌خواهد همه انسان‌ها را تحت هر شرایطی از سیطره کلیسا خارج و تحت پوشش خود بگیرد. ولی کلیسا می‌کوشد با لائیسيته مثبت کنار بیاید. برای مثال ازدواج قانونی میان زن و مرد را که در شهرداری ثبت می‌شود، تأیید می‌کند. لازم است برای شناخت دنیای مسیحیت، میان جامعه کاتولیک‌ها و روحانیون آن فرق بگذاریم. البته خانوادۀ مومنان کاتولیک به خانواده در اسلام نزدیک است.
کلیسای کاتولیک یک میلیارد و دویست میلیون پیرو دارد؛ این رقم از پروتستان‌ها حدود 500 هزار و از ارتودوکس‌ها سیصد هزار و اندی است. بنابراین رسیدن به اهداف مشترک با واتیکان برای ما بسیار اهمیت دارد.
سال‌ها پیش کلیسای کاتولیک منشور حقوق خانواده را تصویب کرد، اما مفاهیم آن را گسترش نداد و آن منشور در حد سند باقی ماند. البته در واتیکان جایگاه هر منشوری بسیار مهم است.
به نظر می‌رسد که می‌توان بر موضوعاتی مانند نقش‌های زنان و مردان، ویژگی‌های خانواده و کارآمدی آن در عصر حاضر به اشتراکاتی رسید.
کار با واتیکان در سه سطح رسمی، پژوهشی و نهادهای غیردولتی امکان‌پذیر است. بیان دیدگاه‌ها و ارائه راهبردهای ائتلافی بسیار سودمند خواهد بود. نشست با زنان تئولوگ نیز که هرکدام مسئول نهادهای گوناگون هستند اهمیت دارد، زیرا بسیاری از آنها در کشورهای گوناگون، سازمان‌های بین‌المللی و دفترهای خاص دارند. این نشست‌ها می‌تواند به جریان‌سازی منجر شوند. پیشنهاداتی برای تشکیل انجمن‌های دوستی میان زنان مسلمان و کاتولیک و پیمان‌نامه‌های دوجانبه میان ایران و واتیکان و استمرار قرارهای ارتباطی مؤثر خواهند بود.

شورای پاپی (وزارت امور) خانواده
روز چهارشنبه 28بهمن برابر با 18 فوریه راس ساعت 10 صبح با رئیس شورای پاپی خانواده، کاردینال آنیو آنتونلی دیدار داشتیم.
پاپ ژان پل دوم، شورای پاپی خانواده را در سال 1981 تأسیس کرد و این شورا جایگزین کمیته پاپی خانواده که پاپ پل ششم در سال 1973 تأسیس کرده بود، شد.
این شورا وظیفه دارد خانواده‌ها را ارشاد کند و حامی حقوق و شئون خانواده باشد. همچنین این شورا در تعمیق مکانیسم کلیسا درباره خانواده و گسترش آن با توجه خاص به تحقیقات درباره مصونیت و ازدواج در خانواده می‌کوشد.
به طور کلی همه موضوعات مربوط به خانواده شامل: ازدواج، معنویت، حقوق خانواده و فرزندان، آموزش‌های آماده‌سازی برای ازدواج، مسائل مربوط به تنظیم خانواده و جلوگیری از بارداری، سقط جنین، عقیم‌سازی، مشکلات دینی و اخلاقی، مسائل مربوط به ایدز، قانون‌گذاری در سیاست خانواده، حمایت از حیات، در حوزه کاری این شورا می‌گنجد.
همچنین از سال 1994 این شورا مسئول سازماندهی و برگزاری نشست‌های جهانی خانواده بوده است. اولین این نشست‌ها در سال 1994 در رم، دومین نشست در سال 1997 در ریودوژانیرو، سومین نشست در رم در سال 2000، چهارمین نشست در سال 2003 در مانیل، پنجمین نشست در سال 2006 در والنسیای اسپانیا، ششمین نشست جهانی خانواده در مکزیک در ژانویه 2009 برگزار شد و مقرر گردید هفتمین نشست نیز در سال 2012 در میلان برگزار گردد.
وزیر و دو تن از شخصیت‌های درجه دوم و سوم این وزارت‌خانه توسط پاپ منصوب می‌شوند که در حال حاضر کاردینال آنیوآنتونلی در ژوئن 2008 به عنوان وزیر امور خانواده منصوب شده است.
کاردینال آنیو آنتونلی ضمن خوشامدگویی به هیئت ایرانی و ابراز علاقه به اسلام، نکات قابل توجهی درباره خانواده بیان کرد. او گفت: به نظر می‌رسد ماهیت خانواده همان نقطه مشترک میان ماست. خانواده به معنای همبستگی میان دو جنس و ارتباط میان یک نسل و نسل دیگر یعنی فرزندان است. می‌توان گفت خانواده ثروتی است که مرد و زن در آن یکدیگر را غنی می‌کنند. مرد و زن و فرزندان برای یکدیگر هدیه خداوند هستند. به نظر ما زیبایی عشق است که موجب غنی شدن می‌شود. شاید ما در همین زمینه نظر مشترکی داشته باشیم و بتوانیم به توافق برسیم. نقش زن در فرهنگ و نقش زن در خانواده از موضوعات مورد توافق میان دو طرف است.
در فرهنگ مدرن نهایت موفقیت یک زن در خارج از خانه تعریف می‌شود. ما موافق پیشرفت اجتماعی زن هستیم، اما معتقدیم نقش مادری زن مهم‌تر است. بنابراین باید بدانیم چطور می‌شود این نقش‌ها را هماهنگ کرد. این موضوع بسیار پیچیده است. در سال گذشته اجلاسی در پراگ برگزار شد. (جمهوری چک در حال حاضر مسئول اتحادیه اروپا است.) دولت چک پیشنهاد کرد تا وقتی که بچه‌هایشان به سه سالگی برسند، به مادران همان حقوق و مزایایی داده شود که پیش از بچه‌دار شدن دریافت می‌کردند. بعضی محققان بیش از این حقوق و مزایا را برای مادران درخواست کردند. آنها معتقد بودند شناخت نقش‌ مادر بیش از اینها را اقتضاء می‌کند. بقیه کشورهای اروپایی با این پیشنهادات مخالفت کردند، زیرا هزینه‌های چنان طرح‌هایی از نظر اقتصادی بالا بود.
 کاردینال آنیو آنتونلی گفت: بالاخره باید گامی به جلو برداشته شود، باید بتوانیم دوباره نقش زن را به عنوان مادر مطرح کنیم. خانواده مسئله خصوصی صرف نیست، زیرا نقش و تأثیری اجتماعی دارد. بنابراین باید توازنی میان دو نقش ایجاد شود.
وی ادامه داد: متأسفانه ما در فرهنگی غیردینی زندگی می‌کنیم. نگاه فرهنگ مدرن، فیلسوفان و جامعه‌شناسان، به خانواده، نگاه مسیحی نیست. آنها به انهدام و پایان خانواده معتقدند؛ ما در این وضعیت، درباره خانواده و ثبات آن، مشکلات بزرگی داریم و فکر می‌کنیم بتوانیم در این‌باره همکاری‌‌هایی داشته باشیم؛ برگزاری کنفرانس‌ها و تشکیل‌ انجمن‌ها بخشی از این همکاری‌هاست.
خانم دکتر نظری اهداف سفر را شرح داد و پیام جمهوری اسلامی درباره خانواده را مطرح نمود و ظرفیت‌های موجود در ایران را برای همکاری‌های بین‌الادیانی ارائه کرد. ایشان همچنین قوانین حمایتی جمهوری اسلامی از زنان و مادران شاغل را بیان کرد که مورد توجه کاردینال آینو آنتونلی قرار گرفت.
دکتر نظری به هیئت همراه اجازه دادند تا در گفت‌وگو مشارکت کنند و نظر خود را بگویند؛ من هم نکات زیر را مطرح کردم:
 از نظر ما منشأ اصلی پارادوکس دو نقش برای زنان، مسئله برابری اجتماعی است. مادامی‌که برابری زن و مرد در همه‌ فرصت‌ها، نتایج، نقش‌ها و کارکردهای اجتماعی یک اصل قانونی و یک مسئله حقوق بشری تلقی شود، هیچ زنی نخواهد توانست به راحتی نقش مادری خود را ایفا کند، زیرا شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مدرن نسبت به نقش مادری فضایی انعطاف ناپذیر ایجاد می‌کند. این امر هم ناگزیر است. اگر کشورهای عضو اتحادیه اروپا با پیشنهادات دولت چک مخالفت کردند به این دلیل است که اقتصاد سرمایه‌داری به انباشت سرمایه و ازدیاد سود فکر می‌کند.
برای تحکیم خانواده لازم است مرد و زن در موقعیت طبیعی و انسانی خود قرار گیرند و با مشارکت و تقسیم مسئولیت در خانوده، به ایفای صحیح نقش پدری و مادری کمک کنند. در اسلام برکارکردهای خانواده تأکید می‌شود و کار خانگی می‌تواند به صورت کارمزدی باشد.
فعالیت‌های مشترک اسلام و مسیحیت تشکیل به‌هنگام خانواده و جلوگیری از روابط نامشروع را دنبال کند. حرکت‌هایی در قالب NGO و تشکیل انجمن‌های همبستگی درباره خانواده، به پیروان ادیان در مقابل دنیای سکولار کمک خواهد کرد.
کاردینال آینوآنتونلی در پاسخ به من گفت:
 با شما موافقم. مسیحیت نیز برابری زن و مرد را قبول ندارد. هویت زنانه و مردانه دچار بحران شده است. مسیحیت مرد و زن را از نظر شخصیت (ارزشمندی) برابر می‌داند، اما باید به تفاوت‌ها نیز بها بدهیم. مرد و زن فقط با اهمیت دادن به تفاوت‌ها می‌توانند رحمت و هدیه‌ای الهی برای هم باشند. عشق به معنای برابری نیست، بلکه به معنای وحدت دو نقش متفاوت است.
حضرت مسیح می‌فرمایند ما باید خوبی دیگری را هم مانند خود بخواهیم. بنابراین عشق به این معناست که خود را دوست داشته باشیم و طرف مقابل را نیز با تمام تفاوت‌هایش دوست بداریم. از میان بردن تفاوت‌ها به معنای از بین بردن شخصیت طرف مقابل است. باید خیر همه را بخواهیم.
پس از انقلاب فرانسه متأسفانه مسئله برابری در اروپا بسیار مهم شد. فرهنگ مدرن نیز فرهنگی ماتریالیستی است. در کانون این تمدن اشخاص و انسان‌ها مهم نیستند و فقط تولید و مصرف اهمیت دارد. همه چیز به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده است که فرهنگ تولید و مصرف حاکم باشد و افراد در این فرهنگ به عنوان فرد اهمیت می‌یابند. اشخاص وقتی تنها هستند، بیشتر خرج می‌کنند و بهتر به درد ساختار مدرن می‌خورند.
انسان وقتی خانواده تشکیل می‌دهد، پول‌هایش را پس‌انداز می‌کند، زیرا به آینده می‌اندیشد. زن مأموریت مهمی دارد، زیرا مرد به طور طبیعی بیشتر دنبال کار و تولید است و زن به ارتباط و تربیت توجه دارد. زنان حتی مردان را نیز تربیت می‌کنند. پاپ ژان پل دوم گفت: «خداوند جهان را به دست مردان داد و مردان را به دست زنان سپرد.» بنابراین باید بیشتر به زن و نقش او در خانواده و حتی در اجتماع بها دهیم.
سرکار خانم سلیحی نیز بر وضعیت ناهنجار اخلاقی و سوءاستفاده از زنان و آزادی ایشان در دنیا اشاره کرد؛ کاردینال‌آینو‌آنتونلی در پاسخ به ایشان گفت:
ما باید آزادی حقیقی زن را نشان دهیم. آزادی حقیقی، آزادی بدون پیوند با دیگران نیست. آزادی حقیقی آن است که بتوانیم در آن به راحتی با دیگران ارتباط برقرار کنیم. شخصی که منزوی شده، از لحاظ ماهیتی احساس فقر می‌کند. تنهایی مانند یک بیماری سخت است؛ ما به وجود آمده‌ایم تا با یکدیگر زندگی کنیم، ولی باید بکوشیم تا با آزادی شخصی و فردگرایانه مبارزه کنیم. بنابر انجیل، حقیقت انسان را آزاد می‌کند. حقیقت آن است که خیر خود و دیگران را بجوییم و فقط درصدد تأمین اشیاء مادی نباشیم.
 چندی پیش در ایتالیا جوانی خودکشی کرد. این جوان از خانواده‌‌ای مرفه بود که ارتباط ضعیفی با والدینش داشت. گفتگوی خانوادگی‌شان بسیار کم بود. او پیش از خودکشی به والدینش نوشت شما همه چیز به من دادید مگر آنچه لازم بود.
سرکار خانم دکتر مهدوی نیز بر تفاوت‌ میان زن و مرد و لزوم لحاظ کردن تفاوت‌ها تأکیدکرد؛ کاردینال آنتونلی گفت: در جهان مدرن ایدئولوژی جنسیت (Gender Idealogy) وجود دارد که ایدئولوژی خطرناکی است. در این ایدئولوژی انسان زن و مرد ندارد. از نظر طرفداران ایدئولوژی جنسیت، تفاوت مرد و زن مانند تفاوت‌های دیگر ظاهری از جمله تفاوت در رنگ و مو است و تفاوت‌های دو جنس را فرهنگ ایجاد کرده است. 
انسان منهای جنسیت وجود ندارد. خداوند انسان را به صورت جفت آفرید تا با تفاوت‌هایشان یک واحد را بیافرینند و فرزندان میوه های این وحدت هستند.
متأسفانه ایدئولوژی‌ جنسیت بسیار قوی است و طرفداران زیادی دارد و از طریق رسانه‌‌ها بسیار دنبال می‌شود؛ در تجارت، اقتصاد و سیاست هم پیروان زیادی دارد، زیرا برای مثال در اقتصاد فرد مهم است نه مرد و زن. همجنس‌بازان نیز از نظر این اقتصاد و سیاست فرد به شمار می‌آیند. می‌توانیم با همکاری هم فرهنگ جدیدی را پی‌ریزی کنیم که بر اساس حقیقت باشد.
نوجوانان در 15 ـ 16 سالگی جهت‌گیری درست جنسی ندارند. عقاید آنان محکم نیست و شک و تردید‌های زیادی دارند. اگر فرهنگ و محیط اجتماعی آنان را به سمت همجنس‌گرایی سوق دهد، ممکن است در آینده همجنس‌باز شوند، اما اگر فرهنگ اجتماعی آنها را به طور صحیح به جنس مقابل سوق دهد، درمی‌یابند که باید خانواده تشکیل دهند.

سفارت ایران در رم
پس از دیدار با کاردینال آنتونلی راهی سفارت ایران در رم شدیم. این برنامه خارج از چارچوب اصلی سفر بود که توسط  کفیل ایران در سفارت رم (نه واتیکان) ترتیب داده شد.
 مدیر کل سیاسی چند جانبه در وزارت خارجه ایتالیا، مسئول بخش فرصت‌های برابر است. این بخش یک معاونت در وزارت خارجه است که مسائل حقوق بشر زنان و اقلیت‌ها را وقتی به سطح بین‌الملل مرتبط می‌شود، پیگیری می‌کند. اين كميته مسئوليت دارد همه مسائلي كه به حقوق بشر مربوط مي‌شود در ايتاليا و ساير كشورها دنبال كند و به وزارتخانه‌هاي مربوط گزارش دهد. اين كميته پاسخگوي مسائل حقوق بشري به سازمان ملل متحد و كميسيون حقوق بشر، شوراي اروپايي، اتحاديه اروپا و كميسيون اروپايي سازمان ملل متحد است. مسائل مربوط به زنان هم به دپارتمان فرصت‌هاي برابر ارتباط دارد. پروژه امسال ايتاليا براي كميسيون مقام زن، قطعنامه مربوط به نقش زنان در امنيت است كه آنها در خصوص اجرايي كردن اين قطعنامه كاركرده‌اند.
 خانم راووتی، رئيس بخش فرصت‌هاي برابر برای زنان در نخست‌وزيري، همسر شهردار رم است او گفت: ما فقط روي مسئله جنسيت كار نمي‌كنيم، بلكه مسائل مربوط به تبعيض‌هاي نژادي و قومي را نیز مورد توجه قرار می‌دهیم. روح كار ما این است که عزت را به زنان و كودكاني که عزتشان در خطر است، بازگردانیم. دركنوانسيون‌های بين‌المللي، دفاع از زنان، كودكان و اقليت‌ها رعايت نمي‌شود. ذهنیت درباره نگاه اسلام به زن منفی است. متأسفانه قرائت‌هاي گوناگونی از اسلام وجود دارد و در هركجا به صورتي درباره زنان داوري مي‌شود. من به كشورهاي اسلامي سفر كرده‌ام و مي‌دانم بسياري از اين تبليغات دروغ است. البته در غرب نیز علي‌رغم قوانين بسياری که درباره زنان وجود دارد، وضع واقعي آنان مطلوب نيست.
خانم نظری به اجرای انتخابات آزاد و رعایت اصل شایسته‌سالاری تأکید کرد و خانم راووتی در پاسخ گفت: قواعد سهميه‌بندي، حضور زنان را در بخش مدیریت بيشتر کرد. البته ما دوباره مانند شما به شايسته‌سالاري بازگشتيم.
در ايتاليا درصد حضور زنان درشوراهاي محلي بيش از مجلس است، چون زنان در منطقه‌هاي كوچك بهتر ديده مي‌شوند و مردم به آنها رأي مي‌دهند.
اروپائيان كمبودهاي خود را درباره زنان كمتر مي‌بينند و کمتر می‌شناسند، زيرا فكر مي‌كنند آنچه وجود دارد، قانون مقرر كرده است. اما واقعيت فرق می‌کند؛ براي اصلاح وضعيت نياز بیشتری به قانون داريم و بايد فاصله ميان قانون و واقعيت را كم كنيم.
 خانم نظري گفت: در كشور ما زنان با مردان جدال نمي‌كنند، بلكه زنان و مردان می‌کوشند تا در كنار هم پيشرفت کنند.
خانم راووتی این نکته را نیز تأکید کرد.
رئيس هيئت ایرانی بر بهره‌گيري از قرآن و تبيين ديدگاه اسلامي درباره زنان تأکید کرد، اما در این حال خانم راووتی با زيركي تمام مقاصد اصلي خود را مطرح کرد و نظريه ديني درباره زنان را به نقد كشيد. اوگفت: ما در مباحث حقوق بشري بايد از نقطه مشترك آغاز كنيم. شما از قرآن مي‌گوييد ما هم زمينه‌هاي مسيحي داريم و اين هر دو نمي‌تواند نقطه آغاز بحث باشد. لازم است از كنوانسيون‌هاي بين‌المللي آغاز کنیم. مذهب نه براي ما عامل تعيين‌كننده است و نه عامل متحد كننده.
رئيس هئيت از من خواست وارد بحث شوم، لذا عنوان کردم: اين درست است كه مذهب در ايتاليا عامل تعيين كننده و عامل وحدت‌بخش نیست، اما در كشورهاي اسلامي مذهب عامل تعيين كننده است. قوانين ما از شريعت ما الهام می‌گیرند. شريعت ما دستورالعمل‌هاي فراوانی در حوزه خانواده و اجتماع دارد.
چرا ملت‌هاي مسلمان بايد مذهب خود را ناديده بگيرند؟ كنوانسيون‌هاي بين‌المللي به تأثير نداشتن مذهب در قوانين صراحت دارند؛ اما به هر حال مسلمانان جمعيتی يك ميلياردي دارند كه ناچارند طبق معاهدات بين‌المللي هويت خود را حتي در محدوده مرزهاي قانوني خودشان ناديده بگيرند. به‌علاوه، خوش‌بینی ما نسبت به معاهدات از جهت ديگري هم كمتر است، زيرا اين معاهدات علي‌رغم عموميت‌هايشان از استيفاي حقوق زنان عاجز هستند. ادبیات سلطه جهان تفسیرهای گوناگونی از کنوانسیون‌ها ارائه می‌دهند به دلیل تخريب يك ساختمان و كشته شدن تعدادي انسان، كه البته قابل تأييد هم نيست، يك كشور مسلمان تا سال‌ها درگير جنگ و نا‌امني مي‌شود.
لازم است دنيا تكليف خود را با خانواده روشن‌ كند؛ در خانواده باید آگاهي و عمل به حقوق بشر نهادي و دروني شود. خانواده واحدی همبسته و وابسته است. اهميت به خانواده و جايگاه مادري با مفهوم فرصت‌هاي برابر سازگار نيست. ما ايده‌اي به نام عدالت جنسيتي را جايگزين برابري کرده‌ایم ومعتقديم همه فرصت‌هاي اجتماعي در سايه اعتناء به خانواده اهميت مي‌يابند.

دیدار با زنان تئولوگ کاتولیک
هيئت ایرانی بعدازظهر همان روز با زنان تئولوگ كاتوليك دیدار کرد. در اين نشست كه حدود 30 تا 40 زن تئولوگ شركت داشتند. دو مقاله از سوي دو طرف ارائه شد و سپس گفتگو و پرسش و پاسخ‌ درگرفت.
در ابتدا خبرنگار روزنامه و يكي از كانال‌هاي بين‌المللي مربوط به واتيكان گفت: اين ملاقات ميان زناني از دو كشور با دو فرهنگ ودو مذهب مختلف برگزار مي‌شود. براي اينكه ديالوگ پيش بيايد نيازمند تفاوت هستيم. احترام متقابل ريشه ديالوگ است. فكر مي‌كنم زن بودن نيز به معناي احترام گذاشتن به تفاوت‌هاست. ما اميدوار هستيم كه بتوانيم با همه به صورت مصالحه‌آميز تعامل نماييم.
ابتدا خانم دكتر نظري با استفاده از آخرين آمار از مركز آمار ايران گزارش مفصلی از وضعیت زنان در ایران ارائه کردند كه با استقبال مخاطبان مواجه شد. رئیس بخش زنان تئولوگ نيز گفت: زنان كاتوليك 400 سال است كه فعاليت مي‌كنند و وضعيت امروز ما دستاورد راهی طولاني است. اين مكان خانه‌اي است كه زنان مسلمان نیز مي‌توانند آن را متعلق به خودشان بدانند.
سه جريان و مبدأ تاريخي در تحول نقش زنان در كليسا مهم بود. اولين مبدأ سال 1948 است كه زنان در ايتاليا به عرصه حق رأي آمده، به جمهوري رأي دادند. دومين مبدأ سال 1968 است كه زنان مشاركت اجتماعي بيشتري نشان دادند؛ البته بسياری از افراد اين مسئله را نقد کردند. سومين مبدأ سال 1988 است كه در آن كليسا ارزش و شخصيت زن را به عنوان يك انسان به رسميت شناخت!
ارميدا بارلي اولين  نقش را در اين زمينه در كليسا ایفا كرد. در دهه 90 جامعه زنان جوان كاتوليك را بنيان‌گذاري كرد و خود را وقف تربيت دختران و زنان نموده ...
زنان كاتوليك كارهاي زيادي باید انجام بدهند. آ‌نها بايد خود را به سه طريق در جامعه مطرح سازند:
1.    از طريق مادري؛
2.    از طريق زندگي به صورت خواهر روحاني كه در نهايت تواضع و عقلانيت است و در خدمت كليسا.
3.    از طريق يك زندگي معمولي (غيرروحاني) در خدمت بقيه مردم.
متاسفانه در ايتاليا زنان زيادي وجود ندارند كه توانسته باشند ميان اشتغال و مادري جمع كنند.
متأسفانه سياست‌هايي که در حمايت از خانواده، وجود ندارد، تعداد شخصيت‌هاي سياسي كه در راستای جمع کردن میان تشكيل خانواده، بچه‌دار شدن و فعاليت اجتماعي زنان برنامه ايجاد كنند، کم است.
از سوي ديگر از آنجايي که فضاي كافي براي مذهب وجود ندارد، زناني كه مي‌خواهند بدون داشتن لباس روحاني به ديگران کمک کنند، با مشکل مواجه هستند.
به‌علاوه، زنان در ساختار کلیسا حضور و نفوذ ندارند.
بر اساس انجیل، خداوند زن را خلق كرد تا بتواند نقشی كمكي برای مرد ایفا کند، اما حقوق انساني زن و مرد با هم يكي است. زن ومرد هر دو بايد در ايجاد خير عمومي فعاليت کنند و خود و جامعه‌‌شان خود را به تكامل رسانند.
پس از صحبت ايشان مقاله من که گزارش فشرده‌اي از جايگاه زن در اسلام بود، قرائت شد و سپس نوبت به ارائه مقاله خانم مارنيلا پروني رسيد. او مسئول همانگ كردن زنان تئولوگ است. خانم پرونی گفت: نقش تئولوژيستي زنان بسيار مهم است. آنان می‌توانند با قدرت زياد خود درباره دين و خداوند صحبت كنند. زنان با استفاده از توانايي‌هاي خود مانند قدرت ارتباطي و صفات زنانه مي‌توانند از مرزهاي فرهنگي بگذرند و درباره خداوند گفتگو كنند. به نظر من اختلاف فرهنگي ما نه تنها نمي‌تواند مانع جلو رفتن ما باشد؛ بلكه مي‌تواند مفيد و موثر واقع شود. ما مي‌توانيم به استراتژي مشتركی درباره خداوند برسیم و او را تبليغ کرده، زندگي معنوي خود را تحقق بخشيم.
او می‌گفت: سخن گفتن درباره برخي مسائل مانند فمينيسم، تفاوت‌هاي جنيسيتي، رويكردهاي گوناگون مسيحي، حضور زنان در ساختار كليسا مشكل است، زیرا كليسا فكر مي‌كند ارتقاء زنان در ساختار کلیسا ريسك است و موجب مي‌شود كليسا اقتدار خود را از دست بدهد.
نكته دیگر در سخنان او اين بود كه مشكلات زيادي سر راه اجراي عدالت وجود دارد، اما تئولوگ‌ها برای حل مشکلات و اجرای عدالت منبع سرشاري در اختيار دارند. متأسفانه از آنجا كه نظام سياسي ما سكولاريزه است غالباً فرزندان ما از مذهب عبور كرده، به قانون‌هاي دولتي كه لائيسته هستند روي مي‌‌آورند، ما قوانين مشخصي نیاز داریم و من فكر مي‌كنم اگر متون مقدس خود را كنار يكديگر بگذاريم نقاط مشترك زيادي خواهیم یافت.
پس از سخنان خانم پرونی، حاضران در جلسه وارد بحث شدند. برخی مشكلات آنها به‌عنوان زنان تئولوگ به دلیل دسترسي نداشتن به امكاناتي براي تربيت مذهبي فرزندانشان بود و به‌خصوص رسانه‌ها را از موانع تربیتی برمی‌شمردند.
برخي از آنان به قم سفر كرده بودند و فضاي قم و حرم حضرت معصومه (س) را بسيار معنوی و با عظمت توصيف مي‌كردند. برای آنان وجود چنان زيارتگاهي براي يك زن در جهان اسلام بسيار جذاب بود.
هیئت ایرانی نيز ابعاد گوناگون اسلام را تبيين كرد و بخش اعتقادات و منابع غني خود را درباره خداشناسي به صورت اجمالي مطرح نمود. هیئت ایرانی همچنین با اشاره به سردرگمی‌هایی که به دلیل تحمیل ساختارهای مدرن در جامعه ایرانی ایجاد شده است، حاكميت اسلام در كشور را، در مذهبي كردن و مذهبي ماندن خانواده‌ها بسیار مؤثر برشمرد. در حاشيه همين ديدار، راهب كهنسالي كه در ديري نزديك بارسلونا زندگي مي‌كرد با زحمت به ديدار هئيت ایرانی آمد و اظهار داشت: میان ما پيوند عميق برادري وجود دارد، زيرا اعتقاد به حقيقتي داريم كه از ما بالاتر است. او در سال 1965 در ايران دانشجو بود.

مؤسسه پاپی مطالعات ازدواج و خانواده
صبح روز30بهمن مطابق با 19 فوریه 2009، به اتفاق اعضا هيئت به مؤسسه پاپی مطالعات ازدواج و خانواده رفتيم. اين موسسه از انيستيتوهاي علمي وابسته به پاپ است. در اين ديدار رئيس انيستيتو، 13 استاد و 4 دانشجوي دوره دكتري حضور داشتند. مؤسسه مزبور در سال 1981 تأسيس شده است و به دستور پاپ ژان پل دوم با هدف حل مشكلات مربوط به ازدواج و خانواده در جهان مسيحيت، به اتخاذ شيوه‌‌هاي علمي دراين‌باره می‌پردازد.
پروفسور لیوبوملینا، رياست اين انيستيتو گفت: جامعه‌ اروپايي با يك انقلاب جنسي مواجه شده است كه از دهه 60 آغاز شد. تغيير در الگوي ازدواج، پيدايش راه‌هاي كنترل بارداري و تغيير در روابط و رفتار جنسي محتواي اين انقلاب را تشكيل مي‌دهند كه مشكلات بي‌شماري را پدید آورده است. او می‌گفت: من فقط درباره رفتارهاي جنسي صحبت نمي‌كنم، بلكه مسئله مهم‌تر تئوري‌ جنسيت (Gender Theory) است. تئوری جنسیت به مقوله زن و مرد به عنوان دو جنس متمايز خاتمه داده است. ويژگي‌هاي بيولوژيك در اين ايده ديگر تأثيری در هويت جنسي ندارد و هركس مي‌تواند هويت خود را انتخاب كند. پاپ ژان پل دوم متوجه شد اين مسئله مشكلی اخلاقي نيست بلكه ابعاد انسان‌شناسي دارد. این مسئله در دیالوگی که ما با علوم انسانی داریم مطرح است.
ریاست انستیتو تأكيد مي‌كرد: ما بايد دوباره درباره هويت جنسي بحث كنيم هويتي كه وحي مسيحي هم آن را تأييد مي‌كند.
پروفسور لیوبوملینا گفت: مؤسسه ما سعي مي‌كند اين عقيده را گسترش دهد. اين مؤسسه كار خود را از دو طريق انجام مي‌دهد، يكي از طريق ترويج اخلاقي خانواده توسط مبلغان مذهبی و دیگری از طریق تربیت دانشجویانی که مورد آموزش فرهنگ دینی قرار می‌گیرند. ریاست انستیتو اظهار می‌داشت: مأموریت ما فقط در رم نیست، بلکه با کشورها و فرهنگ‌های دیگر مرتبط هستیم. در این موسسه از 60 كشور گوناگون دانشجو داريم و 60 نفر از دانشجويان ما از کشورهای مسلمان مانند عراق، لبنان، پاکستان، مصر و سوریه هستند.
سپس اساتید حاضر در این جلسه خود را معرفی کردند و یکی از با سابقه‌ترین آنها که لهستانی تبار بود گفت: این ملاقات می‌تواند ارتباط جدیدی میان محیط مسیحی و مسلمان ایران برقرار کند.
او توضیح مفصلی درباره اشعار پاپ ژان پل دوم و موضوعات مطرح در آن ارائه کرد. از نظر او میان اسلام و مسیحیت درباره جایگاه زن اختلاف نظر وجود دارد. البته این استاد ديدگاه نسبتاً بدبينانه‌اي داشت كه از تبلیغات غلط و آگاهی بسیار ناقص از تفکر اسلامی ناشی شده بود. از نظر او ترجمه کتب از هر دو طرف می‌تواند، به رفع سوءتفاهم کمک کند.
نکته قابل توجه در این نشست رساله دكتري خانم استفانیان یکی از دانشجویان دختر بود که به مسئله «عفاف و زیبایی» اختصاص داشت. خانم سلیحی از او خواست که گزارش کوتاهی از رساله خود را برای هیئت ایرانی بیان کند.
خانم استفانیان گفت: جهان امروز به زیبایی و جذابیت اهمیت زیادی می‌دهد. جوانان اگر زیبایی را در دین نبینند دنبال چیزهای دیگری می‌روند. جوانان از مفهوم عفاف درک اشتباهی دارند و در این باره دچار پیش‌داوری هستند.
عفت در ذهنیت جوانان به معنای سردی روابط و فقدان هرگونه عشق و عواطف است؛ بنابراين از نظر آنان عفاف مفهومی  ذهنی و غیرعملی به شمار می‌آید. سعی کردم عفاف را به عشق و زیبایی ارتباط دهم، چه عشق در محیط زناشویی و چه عشق در محیط راهبان (عشق روحانی).
لازم است جوانان به عشق میان دو انسان، به عنوان دو انسان و نه به عنوان دو شیء که فقط از جسم هم لذت می‌برند، روی آورند.
اگر عشق همراه عفت باشد، افراد می‌توانند به هم خیر برسانند و مرد و زن برای هم یک موهبت به شمار آیند. اگر دو جوان صبر کنند تا پس از ازدواج با هم ارتباط زناشویی داشته باشند، موجب می‌شود یکدیگر را بهتر بشناسند. عفت راه عشق را نمی‌بندد، بلکه راه را بهتر و هموارتر می‌کند. جوانان با طرح این مسائل بهتر جذب عفاف می‌شوند.
من نیز بنا به درخواست رئیس هیئت ایرانی، گزارش مفصلی از عملکرد دفتر مطالعات و تحقیقات زنان در قم که مرکز مذهبی ـ تخصصی مطالعات زنان و خانواده به شمار می‌آید، ارائه دادم.
 جایگاه حقوقی و رسالتی که دفتر مطالعات برای خود تعریف کرده تحقیقات و مطالعات است و همچنین دفتر مطالعات آمادگی برای انجام دادن هرگونه بررسی‌های علمی بین‌الادیاني در موضوع زنان و خانواده را دارد؛ همچنین موضوعات پژوهشی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان را که بخش‌هایی از آن انجام گرفته است، برشمردم.
گستردگی و تنوع موضوعات پژوهشی برای طرف ایتالیایی قابل توجه بود. از اینکه ما نیز مسائل مربوط به زنان، خانواده و ازدواج را به صورت میان‌رشته‌ای دنبال می‌کنیم، ابراز خشنودی کرد و بر برگزاری‌ همایش‌های مشترک تأکید کرد.
گفتم: ما یک اتحاد منهجی و روشی داریم که بر اساس آن، اختلاف روشی ما با دنیای سکولار تبیین می‌شود.
سبک زندگی متدینانه بر روش‌هایی مبتنی است که همه بر اساس خویشتن‌داری و کنترل نفس شکل می‌گیرد، درحالی‌که سبک زندگی سکولار بر اصالت لذت و روش‌هاي وابسته به آن ابتنا دارد. این مسئله می‌تواند موجب همکاری‌های متعددی میان ما شود و تا حدودی تکلیف ما را در تعامل با ساختارهای مدرن روشن کند.

دانشگاه گریگوریانا
هیئت ایرانی بعدازظهر پنج‌شنبه به دانشگاه گریگوریانا رفت. این دیدار یکی از مهم‌ترین دیدارهای ما به شمار می‌‌آمد.  خانم دکتر مهدوی، مقاله‌ای با عنوان «خانواده در اسلام» ارائه کرد و سپس به اتفاق به سؤالات و شبهات متعددی که در جلسه مطرح شد، پاسخ دادیم.
دانشگاه گریگوریانا وابسته به پاپ است که در سال 1551 تاسیس شد. در گذشته‌های دور ریاضیات، پزشکی و نجوم نیز در آن تدریس می‌شد، اما در حال حاضر در این دانشگاه فقط رشته‌های فلسفه و الهیات تدريس می‌شود.
300 دانشجو از 125 کشور در آن تحصیل می‌کنند که 10 درصد آن زنان هستند. اساتید این دانشگاه از 50 کشور گوناگون جمع شده‌اند. یک استاد ایرانی به نام خانم دکتر هوشمند به همراه همسر تونسی‌اش در آن دانشگاه اسلام‌شناسی تدریس می‌کنند. این دانشگاه سه مقطع تحصیلی دارد و پایه اصلی (سه سال اول) آن، گذارندن 3 سال درس تئوری‌های فلسفه است. هشتاد درصد دانشجویان این دانشگاه کشیش می‌شوند و کتابخانه دانشگاه یک میلیون جلد کتاب دارد.
پروفسور البادینی، مقاله‌ای با موضوع «خانواده در انجیل و مسیحیت» ارائه داد. متأسفانه مترجمان زبان ایتالیایی نتوانستند به خوبی مقاله ایشان را ترجمه کنند، اما برخی مواردی که ایشان بدان اشاره کرد، به شرح زیر است:
خانواده مفهومی فوق هر فرهنگ و هر مذهب است. این واژه را همه می‌شناسند و آن را تجربه کرده‌اند. مفهوم خانواده ثابت و تغییر ناپذیر است، زیرا پدر بودن و مادر بودن از نظر بیولوژیک ثابت است. فرزندان همواره از وجود خانواده سود می‌برند و از نداشتن آن دچار رنج می‌شوند.
مشکلاتی مانند زوج آزاد و طلاق موجب شد کلیسای کاتولیک نگران خانواده باشد. به نظر من راه‌حل مسئله در ایدئولوژی نیست، بلکه راه‌ حل در تئولوژی اخلاقی است و جهان به اخلاق الهیاتی نیاز دارد.
 کلیسا با توجه به انجیل و تفاسیر آن می‌کوشد پیام خود را نخست به مسیحیان و سپس به تمام جهان برساند. آموزش‌های اجتماعی کلیسا بر محور ارزش انسان و خانواده قرار دارد و امید است بتواند با کمک ادیان توحیدی، کاری در این‌باره انجام دهد.
مسیحیت فكر می‌کند جامعه امروزی جامعه‌ای جهانی است که ارزش‌های ثابتی دارد و بنابراین ‌می‌توان به راه‌حل‌های مشترکی رسید. در مسیحیت انسان مظهر خداوند است. اومانیسم حقیقی خداوند در انسان دیده می‌شود. مسیحیت می‌کوشد آموزش دهد انسان چگونه شخصیت الهی خود را حفظ کند. ساختار انسان مطابق با طبیعت مرد و زن، در الگوی خلقت تعیین شده است.
وی بر سه اصل تفاوت‌ها، وحدت و تولید مثل به خانواده تأکید کرد. ازدواج را پایه زندگی خانواده برشمرد، زیرا خانواده تنها با پیوند میان زن و مرد ایجاد می‌شود.
زن و مردی که روح واحد دارند و هر دو تجلی خداوند هستند، با وحدت در ازدواج می‌توانند یکدیگر را کامل کنند. آن دو در عین تفاوت‌هایشان، ارزش انسانی یکسان دارند.
خانواده با توجه به تأثیری که در تغییرات اجتماعی دارد، از حیث اجتماعی نیز مهم است.
خانواده حق دارد در هر جامعه‌ای زندگی مذهبی داشته باشد. خانواده باید بتواند وظایف دینی خود را انجام دهد. در منشور خانواده واتیکان آمده است؛ اگر یک کاتولیک با فرد غیرکاتولیک ازدواج کند باید بتواند به راحتی فرزند خود را غسل تعمید دهد و طرف مقابل باید در راه اجرای مراسم کاتولیکی به زوج کاتولیک خود تضمین کافی بدهد.
در نگاه خانم دینی، تمدن بشری از خانواده ریشه می‌گیرد، فعالیت تبلیغي ديني برای خانواده مهم است و آموزش مردم درباره خانواده خدمتی اجتماعی و رسالت مسیحی است.
نوبت به پرسش و پاسخ رسید، ابتدا یکی از اساتید چینی‌تبار، سؤالات متعددی را درباره جایگاه و حقوق زن در اسلام مطرح کرد. از نظر او تفاوت زن و مرد در ارث، حق طلاق و مسائل مشابه از کم توجهی اسلام به مقام و جایگاه زن حکایت دارد. رفتارهای برخی  مسلمانان، به‌خصوص در شمال آفریقا مانند ختنه دختران،  برای او بحث‌برانگیز بود و منشأ اشکالات فراوانی به شمار می‌آمد.
رئیس یکی از دانشکده‌ها درباره مسئله طلاق گفت: در آموزه‌های مسیحی، عشق زن و شوهر به یکدیگر تجلی عشق به خداوند است و طلاق به منزله‌ جدا شدن از خداوند به شمار می‌آید. پس چرا اسلام طلاق را جایز می‌داند.
استاد برجسته دیگری می‌خواست بداند اسلام تا چه میزان می‌تواند با تغییرات اجتماعی تطابق داشته باشد؟
 وضعیت دیدگاه‌ها و قرائت‌های گوناگون از اسلام به‌خصوص با توجه به آنچه که درکشورهای اسلامی رایج است، بسیار  سؤال می‌شد و این استاد نیز بر آن تأکید می‌کرد.
برایش مهم بود که بداند آیا این قرائت‌ها با تفسیر کتاب مقدس مسلمانان ارتباط دارند؟ آیا اسلام تکثرگرایی را قبول دارد؟ آيا مدل ديگري از اسلام كه براي غربی‌ها مناسب‌تر باشد وجود دارد؟ آیا قرآن و مکاتب اسلامی تغییر احتمالی درباره تصورات انسان‌شناسی درباره زن و مرد را می‌پذیرند؟ چه راه‌هایی برای درک متقابل وجود دارد؟
 یک دانشجوی دکتری درباره نگرش اسلام درباره عشق به خداوند سؤال کرد. از آنجا که بر خانواده به عنوان بستر تکامل بشر تأکید می‌شد، او می‌خواست بداند آیا در اسلام راه فردی برای رسیدن به خداوند وجود ندارد؟ زیرا در مسیحیت افراد می‌توانند هم با ازدواج و خدمت به مردم و هم با زندگی رهبانی و خدمت به خدا و کلیسا تکامل یابند.
نکته‌های مهمی که از این سؤالات کشف شد، بیشتر از سؤالات اهمیت داشت؛ اولاً شناخت آنها از اسلام بسیار محدود است و غالباً آگاهیشان منحصر در مذاهب فقهی اهل سنت است. بزرگ‌نمایی‌ها و زشت‌نمایی‌هایی که در رسانه‌های غربی درباره وضعیت زن مسلمان صورت گرفته، اسلام را به چند حکم فرعی متفاوت میان زنان و مردان فروکاسته است. این مسئله به روشنی ضعف جهان تشیع را در معرفی خود نشان می‌دهد.
 ثانیاً از آنجا که مسیحیت دینی کاملاً مثالی است، آنها نمی‌توانند جنبه‌ها‌ی عینی‌تر و عملی‌تر اسلام که نه الزاماً بر مبنای عشق و رحمت، بلکه بر مبنای عدالت و ضرورت است، درک کنند؛ بخش مهمی از ضعف‌ گفتمانی میان اسلام و مسیحیت به این امر بازمی‌گردد.
ثالثاً از آنجایی که عشق به خداوند و خیرخواهی دو آموزه مهم مسیحی به شمار می‌آیند، در دیالوگ میان اسلام و مسیحیت، دو موضوع گفتگو درباره خداوند و روابط انسانی و ارائه نظریه‌های اسلامی به‌خصوص آنچه در عرفان و اخلاق و به‌خصوص ادعیه و دستورالعمل‌های اخلاقی وجود دارد، بسیار نافع است.
هیئت ایرانی، ضمن تأکید بر نکات قابل توجه در مقاله خانم دكتر مهدوی‌کنی مانند ضرورت مجموعه نگری به اسلام، تطابق اصل تشریع و تکوین و آخرت گرایی در نظام حقوق دنیایی، کوشید پاسخ قانع‌کننده‌ای ارائه دهد.
بیان سیاست کلی اسلام درباره ازدواج و طلاق که بر مبنای وجوب نداشتن ازدواج در عین استحباب اکید آن و حرمت نداشتن طلاق در عین مبغوضیت آن، طرح ایده فردگرایانه اسلام در مسئله سعادت اخروی (هر انسان فرادی می‌آید و فرادی می‌رود. تعلقات او تأثیری در سعادتش ندارند و کسی بار گناه کسی را به دوش نمی‌کشد و آدمی رهین عمل خویش است)، ارجاع احکامی از احکام خانواده به رحمت و مودت و بخشی دیگر به عدالت و ضرورت، بیان واقعیت‌هایی که موجب تجویز تعدد زوجات در اسلام شده است، مسائل مهمی بود که در پاسخ به شبهات مطرح شد.
هیئت ایرانی ضمن ارجاع مخاطبان به متون اسلامی، به خصوص متون شیعی، بخشی از تفکر اسلامی درباره مسئله خداوند را مطرح کردند؛ در اسلام خداوند بر اساس محبت عالم را آفریده است، عالمی که در هر سو چهره و وجه الهي را می‌نمایاند. راه‌ها به سوي خداوند بی‌انتهاست، زیرا صفات الهی که بشر با آنها به خداوند وصل می‌شود بیکرانند. بیان ابعاد گوناگون احکام اسلامی (تأسیسی و امضایی)، توانایی اسلام در تطابق با تغییرات اجتماعی، تبیین تغییراتی که نباید در ادیان الهی تأثیر داشته باشد و به اصلاحی حداکثری در ادیان منجر ‌شود؛ همچنین قرائت متن برخی ادعیه‌‌ها که در خلال مناجات‌های آن خداوند معرفی شده است، برایشان بسیار جالب بود.
  اساتید زن و دانشگاه به صورت چشمگیری درباره چگونگی تربیت مذهبی در اسلام می‌پرسیدند؛ شنیدن سیره تربیتی معصومان برایشان بسیار شوق‌برانگیز بود. همچنین این اعتقاد شیعی که خانواده‌ای معصوم وجود دارند که تمام روابط خانوادگیشان بر مبنای الگوی عصمت است و نیز آگاهی از ابدیت خانواده‌های مؤمن، یعنی زندگي ابدی همسران مؤمن با یکدیگر برایشان جالب و شنیدنی بود.
چنین نشست‌هایی با جهان مسیحیت می‌تواند بسیار سودمند باشد. ویژگی تواضع و فروتنی مسیحی که در آموزه‌های اخلاقی آنها وجود دارد، زمینه مناسبی برای گفتگوهای ما فراهم می‌کرد. آنها به این نتیجه رسیده‌اند که نبودن حاکمیت مسیحی در جهان و وجود لائیسيته، به خانواده صدمه زیادی می‌زند.

دیدار آخر
دیدار هیئت ایرانی با اسقف جان‌روازی وزیر فرهنگ واتیکان در تاریخ جمعه 2 اسفند 1387،‌ برابر با 21 فوریه 2009، آخرین دیدار این سفر بود. اسقف جان روازی فیلسوف است و از شخصیت‌های علمی و به نام به شمار می‌آید. او علاقه زیادی به همکاری ابراز می‌کرد و از سفیران ایران در واتیکان خواست ایران هم نماینده‌ای در واتيکان داشته باشد تا بتواند ارتباط لازم را پی‌گیری کند و همواره اطلاعات لازم را در اختیار داشته باشد. در این جلسه اعضای هیئت ایرانی دیدگاه‌های خود را درباره ضرورت‌‌های همکاری‌های بین‌الادياني درباره زنان، ازدواج و خانواده، همکاری‌های علمی و پژوهشی، ضرورت مطالعات اسلام شناسی برای مسیحیان و بالعکس مطرح کردند.