چاپ چهل و نهم

خاطرات سیده زهرا حسینی
به اهتمام سیده اعظم حسینی


نام کتاب: «دا»
نویسنده: سیده اعظم حسینی به روایت سیده زهرا حسینی
ناشر: سوره مهر
سال نشر: نوبت اول 1387
 
هدی تاجیك
کتاب «دا» خاطرات سیده زهرا حسینی و به اهتمام سیده اعظم حسینی است که در دفتر ادبیات و هنر حوزه هنری تولید و در انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده است. کتاب «دا»، خاطرات سیده زهرا حسینی از روزهای آغاز حمله رژیم بعث عراق و دلاوری‌ها و پایداری‌های مردم در برابر آنان را روایت می‌کند. داستان کتاب «دا» نقلی است از زندگی پرفراز و نشیب زهرا حسینی که از زبان خود او نگارش یافته است.
زهرا، فرزند سوم از هشت فرزند یک خانواده کرد است. سید حسین و شاه‌پسند، پدر و مادر زهرا از روستای دهلران ایلام به بصره می‌روند؛ اما در آنجا زمانی‌که زهرا پنج ساله بود، به خاطر فعالیت‌های پدر زهرا علیه رژیم بعث عراق و فشار زیاد آنان بر خانواده‌شان به خرمشهر کوچ می‌کنند.
در روزهای آغاز جنگ، زهرا هفده ساله است و اینجاست که فصلی متفاوت در زندگی او آغاز می‌شود. در همان ساعات اول، زهرای هفده ساله به دنیای عجیب و دهشت‌آوری وارد می‌شود. قبرستان خرمشهر و غسالخانه جنت‌آباد، نمونه‌هایی از این دنیای هراسناكند و زهرا تمامی صحنه‌های دلخراش بمباران شهر و کشته‌شدن مردم بی‌گناه و تمامی لحظات تلخی را که در غسالخانه سرد جنت‌آباد خرمشهر به شستن و کفن‌کردن زنان و دخترکان معصوم گذرانده است را روایت می‌کند. لحظاتی که در درمانگاه کوچک کنار مسجد بغض خود را در هنگام کمک به مجروحین درد کشیده مظلوم فروخورده است و روزها و شب‌هایی که شاید حتی لحظات و ثانیه‌های آن، فصل تلخ تاریخ جنگ را توصیف می‌کند.
کتاب «دا» با نقلی متفاوت، جنبه‌های پنهان‌مانده و به فراموشی‌سپرده‌شده بسیاری را به تصویر می‌کشد. شخصیت‌های کتاب «دا» به‌قدری ملموس هستند که در شرایط بیرون از کتاب و در جامعه دیده می‌شوند. عشق در تار و پود کتاب جریان دارد و استقامت و همراهی خانواده را به روشنی نشان می‌دهد.
شاید همیشه عادت کرده بودیم که جنگ را در پشت سنگر ببینیم، در ساحت حاجی‌هایی که با چفیه و لباس رزم مشغول نبرد در انتظار شهادتند؛ اما در کتاب «دا»، جنگ در شهر است. جنگ، رحم نمی‌کند. حتی به کودکان و دخترکان و زنانی که شاید خیلی کم از نقش آنان سخن رانده باشیم و زهرا خیلی خوب مفهوم مبارزه را به تصویر می‌کشد و آنچه «دا» را متمایز می‌کند، روایت متفاوت جنگ از زبان دختر هفده‌ساله‌ای است که شاید در هیچ فیلم و رمانی، این‌قدر ملموس جنگ را از نگاه زن و با درک و بسط موقعیت و نقش زن درک نکرده باشیم. «دا» به گفته بسیاری از بزرگان تلنگری بر تمام دختران و زنان و مادران امروز است و خطوط معرفتی پررنگی برای شناختی بهتر و عمیق‌تر جنس زن و تلاشی برای یافتن همان روح آسمانی بالقوه در وجود زن است. چرا که خواسته یا ناخواسته در این سال‌ها بسیار از نظرها پنهان مانده و مغفول واقع شده است.
«رفتم طرف شلنگ آبی که گوشه باغچه افتاده بود. شیر را باز کردم. خدا را شکر که آب می‌آمد. اول دستم را که بعد از جمع‌کردن مغز پیرمرد خاک‌مال شده بود، شستم. بعد دستم را پرآب کردم و به طرف دهان بچه بردم. صدای گریه‌اش آرام‌تر شد. دهانش را به آب نزدیک کرد ولی سریع سرش را برگرداند و گریه‌اش را از سر گرفت. صورتش را شستم. پستانکی را که با نخ به گردنش آویزان بود را در دهانش گذاشتم، جیغ می‌کشید و سرش را عقب می‌برد. وقتی دیدم با هیچ راهی نمی‌توانم ساکتش کنم، دوباره بغض به گلویم چنگ انداخت. بی تابی‌های بچه را می‌دیدم و به بی‌کسی و بی‌پناهی‌اش فکر می‌کردم. می‌خواست دلم بترکد. دیگر نتوانستم جلوی اشک‌هایم را بگیرم. رفتم تو همان وانت که مشغول تخلیه جنازه‌هایش بودند، نشستم. چهره زن‌های کشته‌شده جلوی نظرم آمد یعنی کدام یک از آنها مادر این طفل معصوم بود؟» اثری که این سطرها و جملات بر دل خوانندگان، نخبگان و فیلم‌سازان جامعه گذاشت، نشان از تحولی عظیم در نگرش‌های کم‌عمق و خاطرات کم‌رنگ و مسکوت‌مانده دوران جنگ داشت. بسیاری از شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی و ادبی، نسبت به این کتاب استقبال قابل‌توجهی نشان داده‌اند و شاید بتوان گفت کمتر کتابی توانسته بود در پل‌زدن بین دل و اندیشه نخبگان ادبی و فرهنگی و دغدغه‌ها و آرمان‌های دردمنشانه سال‌های جنگ تا این اندازه کامیاب باشد. بعد از گذشت زمان اندکی از انتشار کتاب «دا» به دستور مقام معظم رهبری، کار ترجمه‌ آن به پنج زبان زنده دنیا آغاز شد. چهل‌تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز در نامه‌ای به عزت‌الله ضرغامی، ریاست صدا و سیما، و حجت‌الاسلام خاموشی، ریاست سازمان تبلیغات اسلامی، ضمن تشکر از پدید‌آورندگان کتاب «دا»، خواستار ساخت برنامه‌ای مشترک برای تولید فیلم سینمایی یا سریال تلویزیونی از این كتاب شدند.  
محسن اسماعیلی، مدیر‌عامل خبرگزاری مهر، در نشستی که به منظور، نقد و تحلیل كتاب «دا» صورت گرفته بود، اثر زهرا حسینی را این‌گونه وصف کرد: «دا»، روایت یک حماسه به بزرگی دفاع مقدس است و مسئولیت و امانت بزرگی به حساب می‌آید. این اثر می‌تواند سایر بخش‌های فرهنگ و هنر را به تحرک وا دارد. همان‌طور که فیلم‌سازان اعلام کردند این کتاب یکی از بهترین دستمایه‌های هنری برای خلق آثار دیگر است. در صورت ترجمه مناسب «دا»، می‌توان پیوند زن و جنگ را در عرصه دفاع مقدس به فراسوی مرزها رساند. سیده زهرا حسینی در مورد این واقعیت مغفو‌ل‌مانده، این‌گونه سخن می‌گوید: دشمنان ایران و اسلام امروز تلاش می‌کنند حماسه دفاع مقدس را کمرنگ جلوه داده و مطالبی غیرواقعی و مغرضانه به جوانان ما ارائه کنند و رزمندگان اسلام را که تنها برای دفاع از میهن اسلامی جان خود را فداکردند، جنگ‌طلب معرفی کنند. جنگ که تمام شد گفتیم خیالمان راحت است و می‌رویم پی زندگی. سال‌ها گذشت و دیدم ارزش‌ها، کم‌کم رنگ می‌بازند و ضد ارزش‌ها برجسته می‌شوند. وقتی کار به این جا رسید، دیدم اگر سکوت کنم به تمام مقدساتی که به خاطرش جنگیده‌ام، خیانت کرده‌ام. رویا تیموریان، بازیگر سینما، احساس خویش را بعد از مطالعه کتاب، این‌گونه بیان می‌کند: به گفته بزرگی، رنج، روح آدمی را بزرگ می‌كند اما رنج شما فراتر از توان آدمی است و موهبتی است که شامل هر كسی نمی‌شود. به شما حسادت کردم که امروز جهان شما فراتر و بزرگ‌تر از آن است که ما، در زندگی هر روزه دوره می‌کنیم.
شاید از تمامی اظهارنظرهای گفته شده در مورد کتاب «دا»، تأمل‌برانگیزتر، گفته‌های «پال‌ اسپرکمن»، استاد دانشگاه «راترکرز نیوجرسی» و مترجم کتاب «دا»، به زبان انگلیسی باشد که این‌‌گونه می‌نویسد: «گرد هم جمع شدن ویژگی‌هایی مانند شجاعت، اعتماد به نفس، اعتقاد الهی موجود در درون کتاب «دا»، این اثر را به صفتی حیرت‌انگیز و زیبا، برای بازگویی به مخاطبان غربی آن تبدیل کرده است.»
وی افزود: «در کتاب «دا»، علاوه بر آشنایی با زندگی خانم حسینی، روند ایجاد یک اعتماد‌به‌نفس عجیب در وی به چشم می‌خورد. او در واقع داستان دختر جوانی است که در زمان کم‌تر از یک هفته، به شیرزنی تبدیل می‌شود که مردان جبهه از او حساب می‌برند و روحیه می‌گیرند. روحیه‌ای که به گفته وی هدیه‌ای است از جانب خداوند و ائمه اطهار. این برای مخاطبان امروز این کتاب، در غرب بسیار قابل توجه است.