گزارش
Bluetooth

بلوتوث؛ آسیب ها و راه کارها
طاهره خیرخواه، هاجرالسادات قاسمی

به در قطار مترو تکیه داده‌ام و حوصله‌ام سر رفته است. حتی کنجکاوی درباره دست‌فروش‌های مترو هم مشغولم نمی‌کند. موبایلم را درمی‌آورم که اس‌ام‌اسی بدهم اما آنتن ندارد. صدای خنده پسرهای واگن بغلی که سرشان را کرده‌اند توی موبایل یکی و انگار دارند فیلمی را با هم می‌بینند و می‌خندند؛ توجهم را جلب می‌کند. یادم می‌افتد كه فضای مترو پر از فایل‌های سرگردانی است كه بین موبایل‌ها جابه‌جا می‌شود. بلوتوثم را روشن می‌کنم و منتظر می‌مانم تا گذر یكی‌شان به موبایل من برسد. برای سرگرمی خوب است. زمان زیادی نمی‌گذرد كه فایلی به اسم «ایرانی» می‌رسد. سریع اکسپت می‌کنم. دختری در جمع 5-6 پسر جوان می‌رقصد.....چندثانیه بعد.... صحنه تجاوز همان 5-6 پسرجوان و...فریادهای دختر بیچاره...
بلوتوث یك رسانه كاملاً بی‌هزینه است كه به مدد رواج كارت‌های اعتباری و همچنین افزایش امكانات گوشی‌های تلفن همراه، در اختیار بسیاری از افراد حتی در سنین كودكی قرار گرفته است. این رسانه پیام‌هایی صوتی یا تصویری را بین مردم منتشر می‌كند. پیام‌هایی كه محتوای آن ممكن است به دو صورت سازمان‌یافته و جمعی، یا پراكنده و فردی تولید شود؛ اما انتشار آن، به تصمیم تك‌تك افراد صاحب‌رسانه متكی است. محتوای پیام‌هایی را كه از طریق بلوتوث جا‌به‌جا می‌شوند، می‌توان در دو دسته كلی قرار داد. پیام‌هایی با محتوای سرگرمی یا تبلیغی كه شامل پیام‌های سیاسی و مذهبی نیز هست. پیام‌ها با محتوای تبلیغی موضوع بحث ما نیست و حجم این‌‌‌گونه پیام‌ها نیز قابل قیاس با پیام‌های سرگرم‌كننده نیست.

بلوتوث‌های سرگرم‌كننده
متأسفانه در بین پیام‌های بلوتوثی، محتوایی كه بتوان آن را سرگرمی سالم دانست، اندك است و در مواردی كلیپ‌های موسیقی،‌ نقاشی با ماسه، یك اتفاق خنده‌دار یا عجیب و غریب دیده می‌شود ولی در مقابل، اغلب فیلم‌های بلوتوثی در كشور ما محتوای جنسی دارند و پای ثابت این محتوا نیز زنان هستند. از نمایش مجالس خصوصی معمولی تا بدن‌های نیمه‌عریان، رقص و در نهایت صحنه‌های روابط نامشروع. افشاگری در مورد شخصیت‌های مشهور نیز یك دسته جدی از بلوتوث‌های سرگرم‌كننده است؛ هر چند اغلب این افشاگری‌ها،‌ محتوای جنسی دارند. محتوای جنسی بلوتوث از دو منظر قابل بررسی است. تولید محتوا و مصرف آن.

مصرف بلوتوث‌های جنسی
پیش از این اگر فردی اهل تماشای فیلم‌های پورنوگرافی بود فیلم را به صورت غیرقانونی از منابع خاصی تهیه می‌كرد و برای تماشای آن هم نیاز به نمایشگر تلویزیون یا كامپیوتر داشت. مسلماً چنین روندی برای دسترسی به این‌گونه فیلم‌ها، افرادی را كه انگیزه بالایی برای تماشا داشتند و یا مانعی در خانواده یا محیط اطراف احساس نمی‌كردند، جذب می‌كرد. اكنون امكان دسترسی افراد برای تماشای این‌‌گونه فیلم‌ها بالا رفته است. فقط كافی است دستگاه تلفن همراه فرد، مجهز به بلوتوث باشد و البته انگیزه مختصری برای دیدن نیز لازم است. این انگیزه حتی می‌تواند كنجكاوی صرف باشد یا توصیه یك دوست برای اینكه بدانی اطرافت چه می‌گذرد. فایل محتوی فیلم، پذیرفته  و ارسال می‌شود و بدین ترتیب انتشار آن ادامه می‌یابد.

تولید محتوای جنسی
از آسیب‌زاترین تأثیرات بلوتوث،‌ ترغیب به تولید چنین محتواهایی در سطح كشور است. تولید فیلم‌های حرفه‌‌ای پورنوگرافی، در دنیا روند خاص خود را دارد. پیش از این تنها ایران مصرف‌كننده چنین فیلم‌هایی بود، چون فرهنگ، دین و البته نهادهای حكومتی بعد از انقلاب اسلامی اجازه چنین فعالیت‌هایی را نمی‌دادند؛ اما با رواج بلوتوث به عنوان یك رسانه سهل‌الوصول و شخصی،‌ هر كسی می‌تواند خود را تولید‌كننده و نشردهنده چنین محتوایی بداند و به هیچ وجه نگران عواقب اقدامات ضداخلاقی و غیرقانونی خود و بی‌آبرویی‌های احتمالی نیز نباشد. البته یك تفاوت فاحش میان این‌گونه فیلم‌ها و پورنوگرافی‌های حرفه‌ای وجود دارد. تولیدات ایرانی بدون رضایت بازیگران آن تهیه می‌شود و نوعی تجاوز به حریم خصوصی این افراد است. كافی است با وجود این همه موبایل‌های دوربین‌دار، فیلمی مخفیانه تهیه شود و در یك مكان عمومی مثل مترو منتشر شود. در این صورت عفت زنان و دختران یك كشور اسلامی و غیرت مردان آن روی امواج بلوتوثی حراج می‌شود و به یغما می‌رود.
اتفاقاً بسیاری از این فیلم‌ها در اثر گناه و خطای همان زنان و دختران امكان تهیه، پیدا كرده‌اند و اگر چه بازنشر آن را می‌توان تاوان سنگین همان خطا دانست؛ اما گناه ایشان به هیچ وجه قابل مقایسه با گناه تولید‌كننده و نشردهنده این فحشا در بین جامعه اسلامی نیست. این در حالی است كه صحنه گردانان اصلی، به راحتی می‌توانند در حاشیه امن باقی بمانند؛ اما ادامه زندگی برای زنان و دختران قربانی ممكن نیست. به همین دلیل آمار تهدید به انتشار فیلم‌های نامناسب از زنان و اخاذی از آنان، به تدریج رو به افزایش است و زنان به جای معرفی مجرم اصلی برای حفظ آبرویشان، به خواسته‌های مالی و غیرمالی فرد اخّاذ تن ‌می‌دهند و بعضاً بیش از پیش در منجلاب فرو می‌روند و به مجرم نیز این امكان را می‌دهند كه عمل مجرمانه‌اش را بدون آنکه دستگیر شود، بارها تكرار كند. نمونه‌هایی از خودكشی دخترانی كه فیلم آنان منتشر شده بود  وجود دارد . 
این در مورد زنانی بود كه خود خطاكار بودند؛ اما فاجعه، گاه از این بالاتر می‌رود و آبروی زنان مؤمن و عفیف نیز بازیچه می‌شود. فیلم‌برداری از مجالس و استخرهای زنانه، دزدیدن فیلم‌های خصوصی مهمانی دختران دانشجو،‌ فیلم‌برداری از زنان در پارك مخصوص بانوان و مواردی از این دست، بارها تكرار شده و امنیت را در بعد معنوی و روانی كاهش داده است؛ اما متأسفانه مجرمان همچنان در حاشیه امن به سر می‌برند و برخورد قاطعی با آنها صورت نگرفته است.
عوامل و آسیب‌ها
مهم‌ترین عواملی كه از سوی روان‌شناسان و جامعه‌شناسان درباره رواج چنین محتواهایی در بین مردم مطرح می‌شود، بیشتر به جنسی شدن فضای جامعه  و افزایش تقاضا برای مصرف این محتواها اشاره دارد. البته این ادعا، نیاز به شواهد و بررسی‌های بیشتر دارد و خود معلول عوامل دیگری است كه باید به طور مفصل بررسی شود. عواملی چون ضعف باورهای دینی، كم‌رنگ شدن حیا و عفت، مدرن شدن زندگی و حذف نظارت‌های عمومی ناشی از پیوندهای بین مردم، توسعه حریم خصوصی افراد و بسیاری موارد دیگر که قابل طرح بوده و هر كدام همزمان، علت و معلول سوق دادن فضا به سمت و سوی كنونی هستند و بر هم تأثیر متقابل دارند. به همین دلیل بحث عوامل باید در مجالی دیگر مطرح شود.
در خصوص آسیب‌های بلوتوث به عنوان یك رسانه، می‌توان موارد ذیل را برشمرد: در یک نگاه کلی می‌توان این آسیب‌ها را به دو دسته تقسیم کرد: برخی از این آسیب‌‌ها، متوجه ارزش‌های انسانی و اسلامی است و دسته دیگر مخل امنیت جامعه، مصدایق ذیل نمونه‌ای از این‌‌گونه آسیب‌ها هستند.
 
كاهش حیای فردی و عمومی در جامعه
حیا به عنوان یكی از مهم‌ترین شاخص‌های ایمان و انسانیت، از سوی تفكر مدرن و لوازم آن، مورد هجوم قرار گرفته و نشانه‌های این هجوم و كاهش روز‌افزون حیا در سطح جامعه حتی اگر از طریق تحقیقات كمّی یا كیفی اثبات نشده باشد، قابل مشاهده است. بلوتوث به عنوان رسانه‌ای كه بخش عمده‌ای از محتوای آن را فیلم‌های مستهجن تشكیل می‌دهد، در كنار ماهواره و اینترنت و سی‌دی‌های مبتذل، یكی از عوامل كاهش‌دهنده حیای فردی و عمومی در جامعه است. برای كسانی كه به هر دلیل از آسیب‌های ماهواره و اینترنت و سی‌دی‌های مبتذل به دور هستند، این رسانه می‌تواند تأثیری مشابه یا عمیق‌تر داشته باشد. ممكن است در اثر كنجكاوی یا وسوسه و به دلیل در دسترس‌بودن و سهل‌بودن مشاهده این فیلم‌ها به سادگی، قباحت ورود در این فضاها برای استفاده‌كننده از دست برود. اشاره به یك دوست درباره محتوایی كه مشتركاً دیده‌اند؛ گفتگوی بی‌پرده در مورد آن؛ تحلیل و بازگویی آنچه دیده شده؛‌ صرافت این واقعیت كه همكار غیرهمجنس شما در محل كار هم به احتمال زیاد چنین بلوتوثی دریافت كرده و چنین صحنه‌هایی دیده و چنین گفتگوهایی بین او و دوستانش برقرار شده و تصوراتی در ذهن‌ها شكل گرفته؛... و بسیاری افكار و حالات دیگر كه در حول و حوش رواج فیلم‌های بلوتوثی به وجود می‌آید، حریم‌های ذهنی و عینی را می‌شكند. كافی است افرادی كه در معرض این فضا بوده‌اند، گذشته خودشان را با امروزشان مقایسه كنند. افكاری كه روزی در خلوت نیز از بال و پر دادن به آن حیا می‌كردند امروز به راحتی از آن سخن می‌گویند. شكسته‌شدن حریم‌ها راه را بر بسیاری از مفاسد و گناهان دیگر هموار می‌كند. این بی‌حیایی در روابط همسران نیز خود را نشان می‌دهد. برخلاف آنچه برخی تصور می‌كنند، نه تنها باعث بهبود روابط نیست كه در دراز مدت آسیب‌زا نیز خواهد شد.

تغییر ذائقه جنسی
به گفته بسیاری از مشاوران خانواده، رواج مشاهده فیلم‌های پورنوگرافی و مستهجن باعث تغییر ذائقه جنسی افراد جامعه می‌شود. این تغییر ذائقه از یك سو باعث شكل‌گیری خواسته‌های نامشروع از همسر و نارضایتی‌های عمیق در رابطه زوجیت شده و به طور كلی به نهاد خانواده و رابطه همسری آسیب جدی وارد می کند و از سوی دیگر فساد را در سطح جامعه افزایش می‌دهد. فیلم‌های بلوتوثی به عنوان یكی از رسانه‌های فراگیر و تأثیرگذار در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد.
 
كودكان و نوجوانان در معرض مشاهده محتوای غیراخلاقی
سن استفاده از تلفن همراه روز به روز كاهش می‌یابد و در حال حاضر بسیاری از كودكان دبستانی امكان استفاده از تلفن‌های همراه مجهز به بلوتوث را دارند و از طرفی هیجان دریافت یك فایل سرگرم‌‌كننده برای كودكان بسیار بیشتر از بزرگسالان است. تصور كنید یكی از این فایل‌های سرگرم‌كننده كه فرزند شما از همكلاسی‌ یا دوست كلاس تقویتی خارج از مدرسه‌‌اش دریافت می‌كند یا یكی از فایل‌های سرگردانی كه در كوچه و خیابان شكار می‌كند، حاوی صحنه‌هایی باشد كه در وهله اول او را شوكه می‌كند و ممكن است باعث آسیب روانی شود و در سنین نوجوان می‌تواند به كلی او را به وادی‌های خطرناكی از لحاظ فكری و حتی عملی بكشاند كه بازگشت از آن ناممكن یا بسیار سخت است. متأسفانه برخی خانواده‌ها محدودیت كمی برای كودكانشان در مشاهده تصویر غیراخلاقی ایجاد می‌كنند و كودكان نیز فیلم‌های صحنه‌دار یا كانال‌های غیراخلاقی ماهواره را در كنار سایر افراد خانواده به راحتی مشاهده می‌كنند. دلیلی ندارد این تیپ خانواده‌ها نگران خطرات فیلم‌های بلوتوثی باشند؛ اما اغلب خانواده‌های ایرانی، ترجیح می‌دهند در سنین كودكی و نوجوانی، فرزندانشان را از چنین آلودگی‌هایی دور نگاه دارند. در حالی كه نسبت به خطر بالقوه تلفن‌های همراه مجهز به بلوتوث آگاه نیستند.

رواج صفات زشت اخلاقی و علنی‌كردن گناهان
بخشی از محتواهای فیلم‌های بلوتوثی، افشاگری در مورد زندگی خصوصی انسان‌های مشهور جامعه و برملا‌كردن نقاط ضعف آنهاست و این صفتی است كه خداوند ستار‌العیوب به شدت از آن نهی می‌كند. این نهی از سویی برای حفظ كرامت انسانی تك‌تك افراد و بازگذاشتن راه توبه برای آنان و از طرف دیگر، با هدف پاك‌ نگاه‌داشتن فضای عمومی جامعه و جلوگیری از قباحت‌زدایی درباره گناهان است. شیوع بلوتوث در مورد قلیان كشیدن كذایی فلان مداح مشهور، مهمانی با حضور فلان فوتبالیست،‌ جشن تولد فلان مجری مشهور تلویزیونی و بسیاری موارد دیگر كه متأسفانه بخش اعظم این افشاگری‌ها نیز همچنان موضوعات غیراخلاقی را شامل می‌شود. نفس مشاهده چنین فیلم‌هایی كه بدون رضایت سوژه‌ها و از حریم خصوصی آنها تهیه شده از لحاظ شرعی و اخلاقی جایز نیست و اشتباه بزرگ‌تر زمانی رخ می‌دهد كه افراد بدون درنگ و نگرانی در مورد مسئولیت‌ها و عواقب تصمیم‌شان این فیلم را برای دوستی دیگر می‌فرستند و او را هم به دیدن آن فیلم تشویق می‌كنند و باعث افزایش این فضا و ولع مشاهده افشاگری‌ها در سطح جامعه می‌شوند. این شرایط از ما انسان‌هایی می‌سازد که عیب‌جویی و دیدن رسوایی دیگران و رسوا كردن دیگران احساس لذت می‌كنیم. این موارد سقوط اخلاقی جامعه را تسریع می‌كند.

كاهش امنیت عمومی به ویژه برای زنان
اخبار مختلف مبنی بر فیلم‌برداری مخفیانه از همه محیط‌های محفوظ برای زنان از اتاق پرو و استخر زنانه و پارك بانوان گرفته تا عروسی‌های به ظاهر غیرمختلط، مسلماً احساس امنیت را برای زنان كاهش و آنها را تحت فشار قرار می‌دهد. از سوی دیگر این خطر، كاملاً واقعی؛ اما غیرقابل مشاهده است. تركیب این دو حالت باعث كاهش حساسیت زنان نسبت به این خطر می‌شود. زنان از احتمال سوژه شدن در مكان‌های خصوصی آگاهند؛ اما ترجیح می‌دهند این افکار را از ذهن‌شان دور کرده و با آرامش از فضا بهره ببرند. اگر چه نمی‌توان قصوری جدی به زنان نسبت، داد اما حساسیت‌هایی كه برای حفظ حریم‌ها لازم است به آرامی ترك برداشته، فرو‌می‌ریزند.

كاهش غیرت مردان جامعه
آموزه‌های تفكر مدرن، به تدریج موجب کم‌شدن حیا می‌شود و به طور غیرمستقیم موجب کاهش آن می‌شود. غیرت یکی از صفات انسانی است كه تفكر مدرن، آن را به سخره می‌گیرد. صفتی كه با روند كنونی باید سراغ آن را در داستان‌های قدیمی بگیریم، تا در میان افراد جامعه. مردی كه حاضر است محتوای غیراخلاقی این فیلم‌ها را ببیند و فردی را ابزار تفریح و لذت خود قرار دهد، در حالیکه آن فرد راضی به این بی‌آبرویی نیست و باز هم فراتر از آن،‌ چنین محتوایی را به راحتی برای دیگران می‌فرستد؛ این مرد چه نسبتی با مردان غیرت‌مند دیروز دارد كه ناموس‌شان بر جان‌شان مقدم بود؟!

راه‌كارهای حداقلی 
برخی راه‌كارهای مقابله با آثار منفی این آسیب و كاهش‌ این آثار این رسانه عبارتند از:
 
تقویت تقوای حضور
در دنیای كنونی كه شكست حریم‌ها و فرو‌غلتیدن در ورطه آلودگی و گناه بسیار آسان شده است و هیچ كدام از عوامل نظارتی خانواده و جامعه قدرت بالایی برای  نفوذ در خلوت انسان‌ها را ندارد، اولین و مهم‌ترین قدم تقویت تقوای حضور است. تقوای حضور، ضروری‌ترین مسئله‌ای است كه باید به آن پرداخته شود. افراد باید به درجه‌ای از فهم و خویشتن‌داری و تقوا برسند كه خود، بر این وسوسه‌ها غلبه كنند و از آلودگی‌هایی كه در یك قدمی آنها موج می‌زند، دامن بركشند كه این مهم نیاز به مجاهده‌ای عظیم دارد. متأسفانه دیده می‌شود كه مشاهده و بازنشر محتواهای غیراخلاقی بلوتوثی بین افرادی كه باورهای مذهبی دارند نیز رواج دارد. در حالی‌كه فتاوای صریحی از مراجع در این زمینه وجود دارد كه حكم به حرمت مشاهده یا نهی مشاهده به احتیاط واجب داده‌اند . این حرمت نه فقط برای مفسده‌انگیز بودن محتوا  كه به دلیل نارضایتی فردی كه از او فیلم تهیه شده نیز هست. بی‌آبروكردن افراد و اشاعه فحشا در جامعه نیز از دلایل حرمت دیدن این فیلم‌هاست.

دوری از منطقه خطر(گناه)
اگر چه تربیت قرنطینه‌ای و دور نگاه‌داشتن انسان‌ها از همه منابع آلودگی نه ممكن و نه جایز است؛‌ ولی توصیه‌های مكرری در خصوص دوری از منطقه گناه وجود دارد. برای ایجاد این فاصله باید دو موضوع  مختلف مد نظر قرار گیرد:
هر فردی برای خویش منطقه‌ امنی دارد که مخصوص خود اوست و باید از این فضا مراقبت کند. اعلام صریح این موضوع به دوستی كه عادت به فرستادن فیلم‌های نامناسب بلوتوثی دارد،‌ می‌تواند یكی از این راه‌كارها باشد.

والدین یا مربیان باید در این خصوص تدابیری بیندیشند.  اگر چه اغلب مربیان و متخصصان تعلیم و تربیت معتقدند كه تلفن همراه در دوران مدرسه برای كودكان و نوجوانان آسیب‌زا و نامناسب است؛ اما همچنان بعضی از خانواده‌های مقید به حریم‌های اخلاقی به دلایلی برای كودكانشان تلفن همراه تهیه می‌كنند. در این صورت اكیداً توصیه می‌شود كه این تلفن، دارای حداقل امكانات، فاقد امكان مشاهده عكس و فیلم و تنها قابل استفاده برای برقراری تماس و پیام كوتاه باشد. اغلب خانواده‌ها به فرزندانشان اطمینان دارند؛ اما احتیاط شرط عقل است.

تدابیر امنیتی و حقوقی از سوی حكومت
برای تولید‌كنندگان فیلم‌های مستهجن داخلی، چه با رضایت سوژه چه بدون رضایت او باید مجازاتی متناسب با گستره و شدت جرم تنظیم شود و توان بالایی برای دستگیری مجرمان به كار گرفته شود. این مجازات باید قدرت پیشگیری از وقوع جرم را داشته باشد. كسی كه بدون رضایت سوژه و به قصد تجاوز و اخاذی چنین فیلم‌هایی را تهیه و تكثیر می‌كند، باید مجازات شود، مجازاتی که قدرت بازدارندگی داشته باشد. به گفته مقامات نیروی انتظامی توزیع ‌كنندگان حرفه‌ای این نوع فیلم‌ها نیز باید تحت تعقیب قرار گیرند . مكان‌های عمومی مانند مترو، پایانه‌ها و فرودگاه‌ها محل فعالیت این افراد است. به گفته یك مقام انتظامی سایتی با عنوان بلوتوث‌بازان مترو، مدتی پیش دست به ساماندهی این افراد زده بود . متلاشی‌شدن باندهای اشاعه فحشا در اینترنت و پخش اعترافات آنها نشان داد، سازمان‌یافتگی برای اشاعه فحشا از طریق بلوتوث بسیار محتمل است.
به گفته مقامات قضایی و انتظامی،‌ قوانین لازم برای برخورد با عاملان اصلی اشاعه محتواهای غیراخلاقی موجود است و جدیت در عمل را می‌طلبد.
در مورد تدابیر امنیتی نیز می‌توان به مقابله در لایه فنی اشاره كرد. چندی قبل خبری مبنی بر نصب دستگاهی برای ایجاد اختلال در سیستم ارسال بلوتوث در تونل‌های مترو منتشر شد؛ اما به فاصله كمی این خبر تكذیب شد. هر چند مبارزه و مقابله سخت‌افزاری با چنین پدیده‌هایی تنها به عنوان یك راه‌حل بسیار كم‌دامنه و محدود مد نظر است؛ اما نباید از بررسی امكان چنین مقابله‌ای و راه‌های اجرای آن در مقابل چنین خطر بزرگی غفلت كرد.

نهی از منكر
احیای نهی از منكر می‌تواند در این زمینه یعنی مشاهده و به‌ویژه بازنشر چنین فیلم‌هایی بسیار مؤثر باشد. یك تذكر ساده ممكن است برای همیشه برای یک دوست تأثیرگذار باشد. از چنین تذكری البته با رعایت ظرایف آن دریغ نكنیم. وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَى تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ.  و پند ده كه مؤمنان را پند سود بخشد.